Examkin

Question

Difficulty: MediumTürkiye'de Kırsal Yerleşmeler ve Yerleşme Dokuları

Yerleşme coğrafyasında konutların; bir akarsu vadisi, ana ulaşım güzergâhı veya kıyı şeridi gibi dar ve uzun bir hat üzerinde sıralanmasıyla oluşan dokuya 'çizgisel (lineer) yerleşme' adı verilir. Bu yerleşmelerde arazi yapısı veya beşerî unsurlar yerleşmenin alansal olarak genişlemesini kısıtlayarak onu belli bir doğrultuya zorlar.

Buna göre, Türkiye'nin fiziki ve beşerî özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerin hangisinde çizgisel yerleşme dokusunun gelişmesi beklenmez?

  1. A
    Karadeniz kıyı kuşağında dağların denize paralel uzandığı dar sahil şeridinde
  2. B
    Doğu Anadolu'da akarsuların aşındırdığı derin ve dar vadi tabanlarında
  3. Konya Ovası'nda yer altı su seviyesinin düşük olması nedeniyle açılan kuyuların çevresindeAnswer
  4. D
    İç Anadolu'da düzlükleri kat eden ana kara yolu ve demir yolu güzergâhları boyunca
  5. E
    Ege Bölgesi'nde graben alanlarını sınırlayan fay hatları ve dağ etekleri boyunca

Answer

Konya Ovası'nda yer altı su seviyesinin düşük olması nedeniyle açılan kuyuların çevresindeki yerleşmelerde çizgisel doku beklenmez.
Çizgisel yerleşme, yerleşimin bir hat boyunca uzanmasını gerektirir. Konya Ovası gibi yer şekillerinin sade, su kaynaklarının ise kısıtlı ve belirli noktalarda (kuyular gibi) toplandığı alanlarda yerleşmeler bir merkez etrafında kümelenir. Bu durum çizgisel değil, toplu yerleşme dokusuna yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Çizgisel yerleşme dokusunun oluşum şartlarını tanımlama.
Çizgisel doku; yol, su veya kıyı gibi bir 'hat' varlığına ve yerleşimin bu hat dışına taşmasını engelleyen kısıtlayıcı unsurlara (dağ, su kütlesi vb.) bağlıdır.
Sorunun temelinde yatan doku-mekan ilişkisini kurmak için gereklidir.
2
Seçeneklerdeki coğrafi alanların morfolojik ve beşerî özelliklerini değerlendirme.
Kıyı şeridi, vadi tabanı, ulaşım aksı ve dağ eteği birer 'çizgi' oluştururken; geniş bir ovanın ortasındaki su kuyusu bir 'nokta' oluşturur.
Yerleşmenin hangi geometrik formda gelişeceğini belirlemek için coğrafi kısıtları analiz etmek gerekir.
3
Konya Ovası'ndaki yerleşme tipini belirleme.
Konya Ovası gibi geniş düzlüklerde, suyun sadece belirli kuyularda bulunması, konutların bu kaynak etrafında kümelenmesine (toplu yerleşme) yol açar.
Doğru cevaba ulaşmak için çizgisel dokunun zıttı olan toplu/noktasal yerleşme mantığını doğrulamak gerekir.

Key Concept

Yerleşme Dokuları (Çizgisel vs Toplu Yerleşme)

Hints

1
Yerleşme dokularını belirlerken yer şekillerinin sade mi yoksa kısıtlayıcı (dağ, vadi gibi) mı olduğuna bakın.
2
Çizgisel yerleşme için bir hat (yol, kıyı, akarsu) gerekir; toplu yerleşme için ise noktasal bir su kaynağı ve düz arazi yeterlidir.
3
Konya Ovası'ndaki temel kısıt suyun azlığıdır. İnsanlar bir hat boyunca dizilmek yerine suyun olduğu tek bir noktanın etrafında toplanırlar.

Practice More

Karadeniz Bölgesi'ndeki 'dağınık yerleşme' ile İç Anadolu'daki 'toplu yerleşme' arasındaki temel farkları su kaynakları ve yer şekilleri açısından tekrar edin.

Alternative Method

Mantıksal eleme yöntemi: Seçeneklerdeki coğrafi birimlerden hangisinin 'bir doğru' yerine 'bir nokta' veya 'bir alan' ifade ettiğini bulun. Kıyı, vadi, yol ve dağ eteği birer doğrudur; su kuyusu ise bir noktadır.
Estimated Time:1m 15s
Rate this question

Topics

Türkiye'de Kırsal Yerleşmeler ve Yerleşme Dokuları

More questions from this topic