Türkiye'de karst topoğrafyası; kayaç yapısı, iklim koşulları ve tektonik süreçlerin karmaşık etkileşimiyle şekillenmektedir. Bu süreçlerin sonucunda oluşan yer şekillerinin bölgesel özellikleri ve bu alanlardaki ekonomik faaliyetlere etkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- ABatı ve Orta Toroslar'daki polye sahaları (Elmalı, Korkuteli vb.), karstik drenaj sistemini sağlayan düdenlerin tıkanması durumunda su baskınlarına maruz kalarak tarımsal üretimin aksamasına neden olabilir.
- BTeke ve Taşeli platoları gibi yüksek karstik alanlarda, yüzey sularının çatlaklar ve düdenler vasıtasıyla hızla yer altına sızması, bu sahalarda yerleşme dokusunun seyrelmesinde ve sulamalı tarımın zorlaşmasında temel etkendir.
- Sivas ve çevresinde yaygın olarak görülen jips (alçı taşı) karstında, kayaçların kireç taşına (kalker) göre suda çözünme hızının daha düşük olması, bu bölgedeki karstik aşınım şekillerinin daha sığ ve yavaş gelişmesine yol açmıştır.Answer
- DDenizli ve çevresindeki travertenler, kalsiyum karbonat () bakımından zengin karstik yer altı sularının yüzeye çıktığı alanlarda basınç azalması ve buharlaşma sonucu meydana gelen çökelme süreçleriyle oluşmuştur.
- EKonya Havzası'nda son yıllarda sayısı hızla artan obruk oluşumları, yer altı su seviyesindeki aşırı düşüşün doğal mağara tavanlarının stabilitesini bozmasıyla açıklanan antropojenik (insan kaynaklı) tetiklemeli bir süreçtir.
Answer
Sivas ve çevresindeki jips karstında kayaçların daha yavaş çözündüğünü ve sürecin daha yavaş ilerlediğini savunan seçenek yanlıştır.
Doğru yanıt olan ifadede jipsin kalkerden daha yavaş çözündüğü belirtilmiştir; oysa jips (alçı taşı) suda kalkere (kireç taşına) göre çok daha hızlı çözünen bir yapıya sahiptir. Bu nedenle jips karstının gelişimi daha hızlıdır, ancak ortaya çıkan yer şekilleri kalker üzerindeki şekiller kadar büyük ve dayanıklı (örneğin devasa polyeler gibi) olamaz.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Karstik Litoloji ve Çözünme Hızı İlişkisi
Hints
1
Türkiye'deki farklı karstik kayaç türlerini (kalker, jips, kaya tuzu) ve bunların kimyasal aşınmaya karşı direncini düşünün.
2
Sivas çevresindeki jips karstı ile Toroslar'daki kalker karstını karşılaştırırken hangi kayacın suyla temas ettiğinde daha hızlı eridiğini hatırlayın.
3
Jips (alçı taşı) çok yumuşak ve çözünürlüğü yüksek bir kayaçtır; bu yüzden üzerinde devasa şekillerin oluşması zordur ve süreç çok hızlıdır.
Practice More
Karstik kaynakların (voklüz) su sıcaklığı ve rejim özelliklerinin diğer kaynak türleriyle farkını inceleyerek bilginizi derinleştirebilirsiniz.
Alternative Method
Kayaçların sertlik derecelerini ve kimyasal tortul sınıflarını göz önüne getirerek, 'alçı taşı' isminden yola çıkarak suyla etkileşiminin 'kireç taşına' göre ne kadar agresif olduğunu tahmin edebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s