Question

Difficulty: MediumTürkiye'nin Özel Konumu ve Sonuçları

Bir ülkenin stratejik yatırımları ve kalkınma planları hazırlanırken, sahip olduğu coğrafi potansiyeller 'mutlak' ve 'göreceli' konum parametrelerine göre analiz edilir. Türkiye, her iki konum özelliğinin de belirgin sonuçlarının görüldüğü, bu durumun ekonomi, ulaşım ve iklim çeşitliliği gibi alanlara doğrudan yansıdığı bir ülkedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumu ile açıklanabilecek bir durum değildir?

  1. A
    İstanbul ve Çanakkale boğazlarının sağladığı jeopolitik avantajlar sayesinde transit ticaret hacminin yüksek olması
  2. B
    Dağların uzanış doğrultusu nedeniyle Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında denizel etkinin iç kesimlere sokulamaması
  3. C
    Ortalama yükseltinin fazla olmasına bağlı olarak akarsuların hidroelektrik enerji potansiyelinin yüksek olması
  4. Güneşin doğuş ve batış süresinin (alacakaranlık süresi) güneyden kuzeye doğru gidildikçe uzamasıAnswer
  5. E
    Farklı jeolojik zamanlara ait arazilerin varlığı sonucunda zengin ve çeşitli maden yataklarına sahip olunması

Answer

Güneşin doğuş ve batış süresinin (alacakaranlık süresi) güneyden kuzeye gidildikçe uzaması Türkiye'nin mutlak (matematik) konumunun bir sonucudur.
Doğru seçenek olan alacakaranlık süresinin uzaması, Türkiye'nin Ekvator'dan kutuplara doğru olan konumuyla (enlem) ilgilidir. Ekvator'dan kutuplara gidildikçe çizgisel hız azaldığı için Güneş'in doğuş ve batış anındaki geçiş süresi uzar. Bu durum tamamen matematiksel koordinatların bir sonucudur.

Step-by-Step Solution

1
Özel (göreceli) ve matematik (mutlak) konum ayrımını yapmak.
Özel konumun yer şekilleri, yükselti, denizellik ve jeopolitik durum gibi unsurları; matematik konumun ise enlem ve boylam etkilerini kapsadığının belirlenmesi.
Soruda istenen 'özel konumla açıklanamaz' ifadesi, seçeneklerde bir matematik konum sonucu aramamızı gerektirir.
2
Seçeneklerdeki özellikleri sınıflandırmak.
Boğazlar, dağların uzanışı, yükselti ve jeolojik yapı unsurları özel konumla ilişkilendirilirken; alacakaranlık süresinin enleme (çizgisel hıza) bağlı olduğu saptanır.
Türkiye'nin güneyinden kuzeyine doğru çizgisel hızın azalması, Güneş'in ufukta kalma süresini değiştirir.
3
Sonuca ulaşmak.
Alacakaranlık süresinin değişimi tamamen enlem etkisiyle (36°-42° Kuzey paralelleri) ilgili olduğu için matematik konum sonucudur.
Matematik konum, koordinatlara dayalı değişmeyen geometrik sonuçları ifade eder.

Key Concept

Mutlak (Matematik) Konum vs Göreceli (Özel) Konum Ayrımı

Hints

1
Bir özelliğin enlem veya boylama bağlı olup olmadığını sorgulayın.
2
Güneş ışınlarının açısı, gölge boyu ve çizgisel hız gibi kavramlar mutlak konumla ilgilidir.
3
Alacakaranlık süresi, Türkiye'nin en kuzeyindeki Sinop'ta en uzun, en güneyindeki Hatay'da en kısadır; bu bir enlem etkisidir.

Practice More

Türkiye'de aynı anda dört mevsim özelliklerinin yaşanması ile dört mevsimin belirgin yaşanması arasındaki farkı çalışınız.
Estimated Time:1m 15s
Rate this question