Türkiye'de karstik aşınım ve birikim şekilleri; litolojik yapı (kayaç cinsi), tabaka kalınlığı, saflık derecesi ve iklim özelliklerine bağlı olarak bölgesel farklılıklar gösterir. Sivas, Erzincan ve Çankırı çevresinde yaygın olan 'Jips (Alçı taşı) Karstı' incelendiğinde; bu sahadaki yer şekillerinin Batı Toroslar'daki 'Kalker (Kireç taşı) Karstı'na göre daha küçük ölçekli, sığ ve morfolojik açıdan daha az belirgin olduğu gözlemlenmektedir. Jips karstının bu karakteristik özelliklere sahip olmasında aşağıdakilerden hangisi en belirleyici faktördür?
- Jipsin kimyasal çözünme hızının kalkere göre çok daha yüksek olması nedeniyle şekillerin olgunlaşamadan bozulmasıAnswer
- Bİç Anadolu ve Doğu Anadolu'daki jips tabakalarının Akdeniz'deki kalker tabakalarına göre daha kalın ve saf olması
- CKarstlaşmanın gerçekleştiği jeolojik zamanın jipsli arazilerde kalkerli arazilere göre daha eski olması
- DJipsli sahalarda yer altı suyu seviyesinin yüzeye çok yakın olması sebebiyle dikey aşınımın sınırlı kalması
- EBölgedeki bitki örtüsünün cılız olmasının jipsin mekanik ufalanmasını hızlandırarak kimyasal çözünmeyi engellemesi
Answer
Jipsin kimyasal çözünme hızının kalkere göre çok daha yüksek olması nedeniyle şekillerin olgunlaşamadan bozulması
Doğru seçenek, jipsin kimyasal doğasına odaklanmaktadır. Jips, kalkere kıyasla suda çok daha kolay ve hızlı iyonlarına ayrışan bir mineraldir. Bu yüksek çözünme hızı, oluşan lapyaların veya dolinlerin kenarlarının hızla eriyerek belirsizleşmesine, mağara tavanlarının hızla çökmesine ve sonuç olarak Batı Toroslar'daki gibi devasa ve 'olgun' polye ovalarının veya derin kanyonların oluşamamasına neden olur. Jips karstı bu yüzden daha 'genç', sığ ve küçük ölçekli şekillerle karakterizedir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Karstlaşma sürecinde litolojik direnç ve çözünme hızı ilişkisi
Hints
1
Jips (alçı taşı) ve kalker (kireç taşı) arasındaki kimyasal çözünme hızı farkını düşünün.
2
Bir şeklin çok hızlı oluşması, onun aynı zamanda çok hızlı bozulacağı ve devasa boyutlara ulaşamayacağı anlamına gelebilir mi?
3
Toroslar'daki kalkerli arazilerde binlerce yılda oluşan bir polye, jipsli arazide kayaç çok hızlı eridiği için stabil kalamaz ve çöker.
Practice More
Jips karstının Türkiye'deki en tipik örneklerinin neden Sivas ve Erzincan çevresinde yoğunlaştığını ve bu durumun tarımsal verimlilik (özellikle su kaybı) üzerindeki etkilerini araştırabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s