Examkin

Question

Difficulty: MediumAkarsu Şekilleri

Türkiye'nin kıyı bölgelerinde akarsu biriktirme faaliyetleri sonucunda oluşan delta ovalarının özellikleri ve oluşum şartları üzerine çalışma yapan bir öğrenci grubu, farklı bölgelerdeki durumları değerlendirmiştir.

Buna göre, aşağıdaki öğrenci değerlendirmelerinden hangisi akarsu şekillerinin oluşum süreçleri hakkında temel bir coğrafi yanılgı (bilgi yanlışı) içermektedir?

  1. A
    Orta Karadeniz'de Canik Dağları'nın kıyının gerisinde yükselmesi, kıta sahanlığını genişleterek Bafra ve Çarşamba gibi geniş deltaların oluşmasına uygun bir zemin hazırlamıştır.
  2. B
    Ege kıyılarında dağların denize dik uzanması ve kıyının sığ olması, akarsuların taşıdığı alüvyonları ağız kısımlarında kolayca biriktirerek büyük delta ovaları oluşturmasını sağlamıştır.
  3. C
    Antalya çevresindeki akarsuların bol su taşımasına rağmen denize döküldükleri yerde büyük deltaların oluşmamasında, havzadaki karstik kayaçların suda eriyerek taşınması etkili olmuştur.
  4. Doğu Karadeniz'de akarsuların yatak eğiminin çok fazla olması ve bol miktarda alüvyon taşıması, kıyıdaki derinlik faktöründen bağımsız olarak bu kıyılarda mutlaka geniş deltaların oluşmasını sağlar.Answer
  5. E
    Sakarya Nehri'nin ağız kısmında büyük bir deltanın bulunmamasında, döküldüğü bölgedeki güçlü alt ve üst akıntıların akarsuyun getirdiği malzemeyi süpürmesi temel bir etkendir.

Answer

Doğu Karadeniz'deki akarsuların yatak eğiminin ve malzeme yükünün fazla olmasının, kıyı derinliğinden bağımsız olarak her durumda bir delta oluşumunu garanti edeceği düşüncesi yanlıştır.
Doğu Karadeniz kıyılarında akarsuların aşındırma gücü ve alüvyon yükü Türkiye ortalamasının üzerinde olmasına rağmen, kıta sahanlığının aşırı dar olması ve denizin aniden derinleşmesi nedeniyle geniş delta ovaları oluşamaz. Biriktirme süreci, akarsuyun özelliğinden ziyade kıyı topografyasının (derinliğin) kısıtlamasına takılır. Bu nedenle bu kıyılarda delta oluşumunun 'garanti' olduğu yönündeki ifade temel bir coğrafi yanılgıdır.

Step-by-Step Solution

1
Delta oluşumu için gerekli olan temel şartları hatırla.
Delta oluşumu için akarsuyun bol malzeme taşıması, gelgitin az olması, güçlü akıntıların olmaması ve en önemlisi kıta sahanlığının (şelf) geniş olması gerekir.
Bir akarsuyun ağız kısmında biriktirme yapabilmesi için malzemenin üzerinde durabileceği sığ bir deniz tabanı platformuna ihtiyaç vardır.
2
Doğu Karadeniz kıyı topografyasını analiz et.
Doğu Karadeniz'de dağlar hemen kıyıdan yükselir ve deniz aniden derinleşir (kıta sahanlığı dardır).
Kıta sahanlığının dar olması, akarsuyun getirdiği alüvyonların kıyı çizgisinde tutunamayıp derin deniz çukurlarına kaymasına neden olur.
3
Yanılgıyı tespit et.
Akarsuyun gücü (debi ve eğim) tek başına yeterli değildir; kıyı jeomorfolojisi uygun değilse biriktirme gerçekleşmez.
D seçeneğindeki 'kıyıdaki derinlik faktöründen bağımsız olarak mutlaka geniş deltalar oluşur' ifadesi bu nedenle coğrafi bir hatadır.

Key Concept

Delta Ovası Oluşum Şartları ve Kıta Sahanlığı İlişkisi

Hints

1
Bir akarsuyun ağız kısmında delta yapabilmesi için sadece akarsuyun gücü yeterli midir, yoksa döküldüğü denizin derinliği de bir engel teşkil edebilir mi?

Practice More

Karadeniz'deki Bafra/Çarşamba deltaları ile Doğu Karadeniz kıyılarını şelf genişliği (kıta sahanlığı) açısından karşılaştıran soruları inceleyiniz.
Estimated Time:1m 15s
Rate this question

Topics

Akarsu Şekilleri

More questions from this topic