Examkin

Question

Difficulty: HardAkarsu Şekilleri

Türkiye'nin genç ve engebeli bir topoğrafyaya sahip olması, akarsuların geriye doğru aşındırma gücünü artırarak havza sınırlarının dinamik bir yapı kazanmasına yol açmıştır. Bu süreçte, bir akarsuyun komşu havzadaki başka bir akarsuyu kendi bünyesine katması (akarsu kapması/kaptür) olayı sıkça yaşanmaktadır.

Buna göre, akarsu kapmasının gerçekleştiği bir sahada meydana gelen değişimlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A
    Akarsuların denge profiline ulaşması sonucunda havzalar arası su bölümü çizgisi kalıcı olarak sabitlenir.
  2. Kapan akarsuyun havza alanı ve debisi artarken, kapma noktasında 'akarsu dirseği' adı verilen ani bir yatak değişimi meydana gelir.Answer
  3. C
    Kapılan akarsuyun eski yatağında (aşağı çığırında) su miktarı artar ve bu durum bölgede geniş tabanlı vadilerin oluşmasını sağlar.
  4. D
    Süreç sonunda bölgedeki tüm akarsuların rejimleri düzenli hale gelerek kimyasal aşındırma hız kazanır.
  5. E
    Kapma olayının yaşandığı havzaların döküldüğü her kıyıda, akıntıların etkisiyle mutlaka büyük bir delta ovası oluşur.

Answer

Kapan akarsuyun havza alanı ve debisi artarken, kapma noktasında 'akarsu dirseği' adı verilen ani bir yatak değişimi meydana gelir.
Kapan akarsu, komşu havzanın sularını kendi bünyesine kattığı için havza alanı genişler ve topladığı su miktarı (debi) artar. Bu süreçte suların yeni yatağa yöneldiği noktada 90 dereceye yakın keskin bir dönüş meydana gelir ki buna 'kapma dirseği' denir. Bu, bölgede bir kaptür olayının yaşandığının en net jeomorfolojik kanıtıdır.

Step-by-Step Solution

1
Geriye aşındırma sürecini analiz et.
Daha güçlü olan veya daha düşük taban seviyesine sahip olan akarsu, yatağını geriye doğru (kaynağa doğru) aşındırarak komşu havzanın su bölümü çizgisine ulaşır.
Türkiye'nin genç ve yüksek bir ülke olması akarsuların aşındırma gücünü yüksek tutar.
2
Kapma (kaptür) mekanizmasını tanımla.
Geriye aşındırma yapan akarsu kolu, komşu akarsuyun vadisine girerek onun yukarı çığırındaki suları kendi yatağına çeker.
Havzalar arası su rekabeti ve epirojenik yükselme bu süreci tetikler.
3
Sonuçları değerlendir.
Sularını kaptıran akarsuyun eski yatağı susuz kalırken, kapan akarsuyun havzası büyür ve suların yön değiştirdiği yerde 'kapma dirseği' oluşur.
Drenaj ağındaki bu ani değişim yer şekillerinin dinamikliğini kanıtlar.

Key Concept

Akarsu Kapması (Kaptür) ve Havza Dinamiği

Hints

1
Bir akarsuyun havzasını geriye doğru (kaynağa doğru) büyüterek komşu havzayı 'hacklediğini' hayal edin.
2
Bu olayda bir akarsu güçlenirken diğeri su kaynağını kaybeder. Yer değiştiren suların oluşturduğu keskin dönüşe ne denir?
3
Kapma noktasındaki ani yatak değişimi 'dirsek' olarak adlandırılır. Bu durum drenaj ağının (akarsu ağının) geometrisini tamamen değiştirir.

Practice More

Çoruh Nehri'nin kollarında veya Karadeniz havzasındaki akarsularda yaşanan kapma olaylarını harita üzerinde inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Akarsu Şekilleri

More questions from this topic