Examkin

Question

Difficulty: MediumAkarsu Şekilleri

Türkiye'nin iç kesimlerinde, özellikle Nevşehir ve çevresinde yaygın olarak görülen 'peri bacaları', hem yerli hem de yabancı turistlerin ilgisini çeken önemli bir doğal mirastır.

Buna göre, peri bacalarının oluşum süreci ve temel özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. Volkanik tüflerle kaplı eğimli arazilerde, sel suları ve akarsuların aşındırma faaliyeti sonucunda meydana gelen yer şekilleridir.Answer
  2. B
    Oluşumunda Türkiye'nin bulunduğu enlem derecelerinin (matematik konum) ve buna bağlı gelişen iklim şartlarının doğrudan etkisi vardır.
  3. C
    Kalker ve jips gibi eriyebilen kayaçların bulunduğu alanlarda, yeraltı sularının kimyasal çözünme yapmasıyla oluşan karstik şekillerdir.
  4. D
    Sadece jeolojik devirlerdeki volkanik patlamalara ve iç kuvvetlerin hareketlerine bağlı olarak oluşmuş, dış kuvvetlerin etkisine maruz kalmamıştır.
  5. E
    Akarsuların taşıma gücünün azaldığı ağız kısımlarında, taşıdıkları malzemeleri kıta sahanlığının geniş olduğu sığ kıyılarda biriktirmesiyle oluşur.

Answer

Peri bacaları, volkanik tüf ve bazalt arazilerinde sel suları ile akarsuların aşındırma faaliyeti sonucunda meydana gelen yer şekilleridir.
Peri bacaları, volkanik arazilerde (tüf ve bazalt) eğimli yamaçlarda yüzeysel akışa geçen sel suları ve akarsuların yumuşak tabakaları aşındırmasıyla meydana gelir. Rüzgârların ise ufalanan malzemeyi taşıyarak sürece dolaylı bir katkısı vardır. Bu nedenle temelde bir 'akarsu aşındırma' şeklidir.

Step-by-Step Solution

1
Peri bacalarının bulunduğu arazinin jeolojik yapısını belirleme
Bu şekillerin oluştuğu araziler, volkanik patlamalar sonucu yüzeye yayılan tüf (yumuşak) ve bazalt (sert) gibi kayaçlardan meydana gelir.
Kayaçların direnç farklılığı, aşınım sürecinde şeklin karakteristik yapısının (şapkalı sütunlar) ortaya çıkmasına zemin hazırlar.
2
Oluşumda etkili olan dış kuvveti ve sürecini tanımlama
Oluşumda doğrudan etkili olan dış kuvvet, sel suları ve akarsuların 'aşındırma' faaliyetidir.
Bitki örtüsünün cılız olduğu eğimli yamaçlarda yüzeysel akışa geçen sular, yumuşak tüfleri hızla oyarken sert bazalt kayaları altındaki tüfü koruyarak peri bacası silüetini oluşturur.
3
Seçeneklerdeki ifadeleri temel coğrafya kavramlarıyla eşleştirme
Aşındırma ve volkanik arazi vurgusu yapan tek doğru tanım belirlenir.
Diğer ifadeler delta oluşumunu (biriktirme), karstik şekilleri (kimyasal çözünme) veya matematik konumu tarif ettiği için peri bacalarının özelliklerini yansıtmaz.

Key Concept

Peri Bacalarının Oluşum Süreci ve Akarsu Aşındırma Şekilleri

Hints

1
Peri bacalarının bulunduğu Nevşehir yöresinin jeolojik yapısını (volkanik) ve arazinin eğim durumunu düşünün.
2
Bu arazide yamaç boyunca hızla akan sular, zemindeki malzemeye nasıl bir etkide bulunur? Malzeme biriktirir mi, yoksa zemini oyar mı?
3
Şapka kısmındaki sert kayaçlar (bazalt) ile alt kısımdaki yumuşak kayaçların (tüf) sel suları tarafından farklı dirençlerde aşındırılması, bu şeklin asıl oluşum mekanizmasıdır.

Practice More

Akarsuların aşındırma şekillerinden kanyon vadi ve dev kazanının oluşum süreçlerini de inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 0s
Rate this question

Topics

Akarsu Şekilleri

More questions from this topic