Türkiye'de etkili olan yerel rüzgârların fiziksel karakteri; rüzgârın doğduğu basınç merkezinin enlem değerleri, izlediği yol üzerindeki yüzeyin (deniz veya kara) nem durumu ve karşılaştığı yer şekillerinin dikey profilinin bir bileşkesidir.
Bu bilgiler ışığında, Türkiye'deki rüzgâr olaylarına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi rüzgârın hem termik (sıcaklık) hem de dinamik ve adiyabatik (hareket ve fiziksel değişim) süreçlerini bir arada değerlendiren en kapsamlı ve doğru bilgidir?
- ASamyeli rüzgârının yaz mevsiminde Güneydoğu Anadolu'da tarım ürünlerini kurutması, sadece matematik konuma bağlı enlem etkisiyle sıcak olmasından kaynaklanır; bu süreçte bölgeyi çevreleyen yer şekillerinin herhangi bir etkisi bulunmaz.
- BKuzeyden esen Karayel ve Yıldız rüzgârları, Karadeniz üzerinden geçerken nem topladıkları için ulaştıkları her kıyıda bol yağış bırakırken, iç kesimlere geçtiklerinde soğuk ve kuru ayaza neden olmaları sadece yükseltiyle ilgilidir.
- Lodos rüzgârının kış mevsiminde Marmara ve Ege kıyılarında fırtınalara yol açması basınç gradyanıyla (dinamik) ilgiliyken; rüzgârın Uludağ yamacı boyunca alçalırken her metrede yaklaşık ısınmasıyla (fön etkisi) Bursa'da kar erimelerine neden olması adiyabatik bir süreçtir.Answer
- DEge'de yazın esen serinletici İmbat rüzgârı ile Ege Denizi'nde esen kurutucu Etezyen rüzgârı, aynı yüksek basınç merkezinden doğdukları için aynı fiziksel özelliklere sahip olup sadece estikleri yerin yerel adıyla farklılaşırlar.
- EPoyraz'ın kışın Doğu Anadolu'da sıcaklığı ekstrem değerlere düşürmesi, rüzgârın sadece Sibirya Termik Yüksek Basıncı'ndan (matematik konum) kaynaklanmasıyla ilgili olup, bölgenin yükseltisi ve karasallığıyla bir ilişkisi bulunmaz.
Answer
Lodos rüzgârının kış mevsiminde fırtınalara yol açması basınç farkıyla ilgiliyken, Bursa çevresinde kar erimelerine neden olması dağ yamacından aşağı inerken ısınmasıyla (fön etkisi) gerçekleşen adiyabatik bir süreçtir.
Doğru seçenek, Lodos rüzgârının başlangıçtaki dinamik (basınç farkı) ve termik (enlem) özelliklerinin, Uludağ gibi bir engeli aşarken nasıl adiyabatik (fön) bir sürece dönüştüğünü ve yerel hava durumuna (kar erimesi) nasıl etki ettiğini eksiksiz bir şekilde sentezlemektedir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Türkiye'de Yerel Rüzgârlar ve Fön Etkisi
Hints
1
Türkiye'de rüzgârların sıcaklık üzerindeki etkisini hatırlamak için 'KAYIP SAKAL' kodlamasını kullanın (Karayel, Yıldız, Poyraz soğuk; Samyeli, Kıble, Lodos sıcak).
2
Bir rüzgârın dağ yamacından aşağı inmesi sıcaklığını adiyabatik olarak artırır; buna fön etkisi denir.
3
Lodos rüzgârı normalde nemli ve ılıktır, ancak Uludağ'ı aşıp Bursa'ya indiğinde neden kuru ve kavurucu (kar eritici) bir hal aldığını düşünün.
Practice More
Fön rüzgârının Türkiye'de tarım ürünleri ve doğal afetler (sel, çığ) üzerindeki diğer etkilerini araştırabilirsiniz.
Alternative Method
Rüzgârın geldiği yönü matematik konuma, dağdan aşağı inme sürecini ise özel konuma (fön) bağlayarak seçenekleri eleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s