Examkin

Question

Difficulty: MediumAkarsu Şekilleri

Türkiye'nin yer şekilleri ve ulaşım özellikleri incelendiğinde, özellikle Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar'ı aşarak denize dökülen akarsuların, önlerine çıkan yüksek dağ sıralarını enine yararak derin profilli vadiler oluşturduğu görülür. Bu vadi tipleri, dağların her iki yanını birbirine bağladığı için geçmişten günümüze iç kesimler ile kıyı bölgesi arasındaki kara yolu ulaşımında doğal birer geçit güzergâhı olarak kullanılmıştır (örneğin Gülek Boğazı).

Yukarıdaki açıklamada özellikleri belirtilen ve Türkiye'nin dağlık kıyı bölgelerinde ulaşım açısından büyük önem taşıyan bu akarsu aşındırma şekli aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Boğaz (Yarma) VadiAnswer
  2. B
    Kanyon Vadi
  3. C
    Çentik (V Profil) Vadi
  4. D
    Asimetrik Vadi
  5. E
    Geniş Tabanlı Vadi

Answer

Sıradağları enine yararak oluşan ve ulaşımda geçit görevi gören vadi türü Boğaz (Yarma) Vadidir.
Soruda bahsedilen, Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar gibi kıyıya paralel uzanan sıradağların akarsular tarafından enine aşındırılıp yarılmasıyla oluşan derin vadilerdir. Bu vadiler 'U' profiline sahiptir ve yüksek sıradağlar arasında bir koridor oluşturdukları için Türkiye'de iç kesimler ile kıyı arasındaki karayolu ve demiryolu ulaşımında doğal bir geçit (boğaz) olarak kullanılırlar (Örn: Gülek Boğazı, Sakarya Boğazı). Bu nedenle bu yer şekillerine Boğaz (Yarma) Vadi adı verilir.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki coğrafi ipuçlarını analiz etmek.
Aranan yer şeklinin akarsuların dağ sıralarını 'enine yararak' oluşturduğu ve kıyı ile iç kesimler arasında 'doğal geçit' görevi gördüğü tespit edilir.
Sorunun çözüm anahtarı, yer şeklinin hem jeomorfolojik oluşum tarzını (yarma) hem de beşeri coğrafyadaki işlevini (ulaşım/geçit) birleştirmektir.
2
Seçeneklerdeki vadi tiplerinin oluşum özelliklerini değerlendirmek.
Çentik vadi kaynağa yakın dik alanlarda; kanyon vadi karstik/yatay tortul alanlarda; geniş tabanlı vadi eğimin azaldığı düzlüklerde görülür.
Yanlış seçenekleri eleyerek doğru terimi kesinleştirmek için vadi tiplerinin özellikleri hatırlanmalıdır.
3
Kalan seçenek ile metindeki özellikleri eşleştirmek.
Dağları yararak açılan (Yarma) ve ulaşımda geçit/boğaz olarak kullanılan vadi tipinin Boğaz Vadi olduğu doğrulanır.
Fiziki özellik (U profilli yarma) ve beşeri özellik (boğaz olarak kullanım) tam örtüşmektedir.

Key Concept

Akarsu Aşındırma Şekilleri ve Yer Şekillerinin Ulaşıma Etkisi

Hints

1
Metinde dağ sıralarını 'enine yararak' geçen ve 'ulaşımda geçit' olan bir vadi tipi tarif edilmektedir.
2
Kızılırmak ve Yeşilırmak'ın Karadeniz dağlarını, Seyhan ve Ceyhan'ın Torosları aşarken oluşturduğu, 'U' profilli bu vadiler doğal ulaşım yollarıdır.
3
Adını sıradağları yarmasından ve kara yolu ulaşımında bir boğaz (geçit) görevi görmesinden alan vadi tipini düşünün.

Practice More

Akarsuların yatak eğiminin azaldığı yerlerde oluşturduğu Menderes ve Irmak Adası gibi biriktirme şekillerinin özelliklerini de gözden geçirin.

Alternative Method

Soruyu beşeri coğrafya üzerinden de çözebilirsiniz: Türkiye'de kıyı ile iç kesimler arasında dağların engel olduğu yerlerde ulaşım genellikle 'boğazlar' ve geçitler üzerinden sağlanır (Gülek Boğazı, Zigana Geçidi vb.). Doğal yollarla oluşmuş bu geçitlerin coğrafi terim karşılığı yarma vadidir.
Estimated Time:1m 0s
Rate this question

Topics

Akarsu Şekilleri

More questions from this topic