Büyük Selçuklu Devleti'nde toprak yönetiminin temelini oluşturan ikta sistemi; mülkiyeti devlete, kullanım hakkı köylüye, vergi toplama yetkisi ise hizmet karşılığı görevlilere ait olan bir yapıydı. Devlet, bu sistemle hem toprağın boş kalmasını engeller hem de merkezi hazineden para harcamadan güçlü bir ordu oluştururdu. Ancak sistemin sürdürülebilirliği, toprağın 'miri' statüsünün korunmasına ve görevlilerin yetkilerinin sıkı denetimine bağlıydı.
Buna göre, ikta sisteminde görülebilecek aşağıdaki durumlardan hangisi, devletin toprak üzerindeki 'rakabe' (çıplak mülkiyet) hakkının fiilen aşındığının ve eyaletlerde merkezi otoriteden bağımsız feodal yapıların oluşmaya başladığının kesin bir kanıtıdır?
- Aİkta sahiplerinin topladıkları vergilerle yetiştirdikleri asker (cebelü) sayısını artırarak sınır güvenliğini güçlendirmeleri
- BToprakların kullanım hakkının köylüden (reaya) alınarak doğrudan bölgedeki askeri valilere (şihne) devredilmesi
- İkta arazilerinin tasarruf ve vergi toplama hakkının babadan oğula geçecek şekilde irsi (kalıtsal) bir nitelik kazanmasıAnswer
- DEyaletlerdeki mali denetim yetkisinin 'Müstevfi'den alınarak idari bir görevli olan 'Naib'e devredilmesi
- EGayrimüslim tebaanın işlediği 'haraci' arazilerden elde edilen gelirlerin ikta sahipleri yerine doğrudan devlet hazinesine aktarılması
Answer
İkta arazilerinin tasarruf ve vergi toplama hakkının babadan oğula geçecek şekilde irsi (kalıtsal) bir nitelik kazanması, merkezi otoritenin sarsıldığının ve feodalleşmenin başladığının en güçlü göstergesidir.
İkta sisteminin temel amacı, toprak mülkiyetini devletin elinde tutarak yerel güç odaklarının oluşmasını engellemektir. Eğer ikta toprakları babadan oğula geçmeye başlarsa (irsi/kalıtsal nitelik), devlet bu topraklar üzerindeki atama ve geri alma yetkisini kaybeder. Bu durum, toprağın devletten koparak bir ailenin malı haline gelmesine ve Selçuklu merkezi otoritesinin eyaletlerdeki kontrolünü tamamen yitirerek feodal (derebeylik) bir yapının ortaya çıkmasına neden olur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
İkta Sisteminde Mülkiyet ve Merkezi Otorite İlişkisi
Hints
1
Devletin toprak üzerindeki 'rakabe' (mülkiyet) hakkını kaybetmesi için, toprağın üzerindeki tasarrufun artık devletin iradesi dışında birilerine miras kalması gerekir.
Practice More
Osmanlı Devleti'nde bu durumun benzeri olan 'ayanların' ortaya çıkışı ile Selçuklu'daki ikta sisteminin bozulması arasındaki benzerlikleri inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s