Türkiye'nin karst topoğrafyası incelendiğinde; Batı Toroslar'da kireç taşı (kalker) üzerinde gelişen şekiller ile Sivas-Erzincan çevresinde alçı taşı (jips) üzerinde gelişen şekillerin hem morfolojik büyüklükleri hem de yer altı suyunun kimyasal özellikleri bakımından belirgin farklılıklar gösterdiği görülür.
Buna göre, bu iki karstik bölge kıyaslandığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- ABatı Toroslar'daki kalker arazilerde lapya gibi mikro şekiller, jips arazilerindeki benzerlerine göre daha belirsiz ve yuvarlak hatlara sahiptir.
- BJips üzerinde oluşan karstik şekiller, alçı taşının çözünme hızının çok daha yüksek olması nedeniyle Batı Toroslar'daki polyelerden daha geniş alan kaplayan ovalar meydana getirir.
- Batı Toroslar'da kalkerin kalınlığı ve tektonik süreçlerin etkisiyle büyük ölçekli polye ovaları yaygınken; Sivas çevresinde jipsin hızlı çözünmesiyle oluşan daha küçük ölçekli dolin ve obruk yapıları karakteristiktir.Answer
- DHer iki bölgedeki karstik süreçler sonucunda oluşan yer altı suları, çözünmüş madde miktarlarının aynı olması sebebiyle tarımsal sulama ve içme suyu kaynağı olarak aynı verimliliğe sahiptir.
- ESivas çevresindeki karstik şekillerin temel morfolojik özellikleri, kimyasal çözünmeden ziyade . Jeolojik Zaman'daki buzul aşındırmasına bağlı olarak şekillenmiştir.
Answer
Batı Toroslar'daki kireç taşı (kalker) arazilerde tektonik ve karstik süreçlerin birleşmesiyle polye adı verilen geniş karstik ovalar (Elmalı, Kestel vb.) oluşurken; Sivas-Erzincan çevresindeki alçı taşı (jips) arazilerde daha hızlı çözünme nedeniyle genellikle daha küçük ölçekli dolin, uvala ve obruk yapıları yaygın olarak görülür.
Batı Toroslar'daki kalker tabakaları çok kalın ve geniştir; ayrıca bölgenin tektonik yapısı (çöküntü alanları) ile birleşince dünyanın en büyük karstik aşınım şekilleri olan polyeler (karstik ovalar) ortaya çıkar. Sivas çevresindeki jips ise çok yumuşak ve aşırı çözünür bir yapıda olduğundan, geniş ovalar yerine daha çok küçük dolinler veya derin obruklar (Örneğin Hafik ve Zara çevresindeki obruk gölleri) oluşturur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Karstik şekillerin morfolojisi üzerindeki litolojik (kayaç yapısı) ve tektonik etkiler.
Hints
1
Türkiye'deki en büyük karstik şekil olan 'Polye' ovalarının hangi bölgede ve hangi kayaç üzerinde yaygın olduğunu hatırlayın.
2
Sivas çevresindeki jips (alçı taşı) karstının, suyun tadı ve şekillerin büyüklüğü üzerindeki etkisini düşünün.
3
Polye ovaları (TAKKE kodlaması: Tefenni, Acıpayam, Korkuteli, Kestel, Elmalı) sadece kireç taşı arazilerinde görülür; jips arazilerinde ise daha çok obruk ve dolinler yaygındır.
Practice More
Karstik aşınım şekilleri (Lapya, Dolin, Uvala, Polye) ile birikim şekillerini (Sarkıt, Dikit, Sütun, Traverten) ayırt etmeye yönelik soruları çözebilirsiniz.
Estimated Time:1m 40s