Türkiye'nin jeolojik geçmişinde, özellikle Neojen sonu ve Kuvaterner başlarında meydana gelen olaylar akarsuların vadi yapılarını derinden etkilemiştir. Karaların dikey yöndeki hareketleri ve deniz seviyesindeki değişimler, akarsuların eski vadi tabanlarını yüksekte bırakarak yeni ve daha derinde yataklar açmasına, yani taraça (seki) basamaklarının oluşmasına yol açmıştır. Bu süreç coğrafya literatüründe 'gençleşme' (rejuvenasyon) olarak adlandırılır.
Buna göre, bir akarsu vadisinde taraça oluşumuna neden olan aşağıdaki süreçlerden hangisi doğrudan 'östatik' bir hareketin sonucudur?
- Aİzostatik dengenin bozulmasıyla yer kabuğunun toptan yükselerek karaların hacminin artması
- BAkarsu havzasında meydana gelen tektonik kırılmaların yatak eğimini aniden artırması
- Buzul dönemlerinde deniz seviyesinin dünya genelinde alçalmasıyla akarsu kaide seviyesinin düşmesiAnswer
- DBitki örtüsünün cılızlaşmasıyla akarsuyun taşıdığı yük miktarının artarak yatağını doldurması
- Eİklimsel değişimlere bağlı olarak akarsu debisinin artmasıyla sadece yana aşındırmanın şiddetlenmesi
Answer
Buzul dönemlerinde deniz seviyesinin dünya genelinde alçalmasıyla akarsu kaide seviyesinin düşmesi
Taraça (seki) oluşumu, akarsuyun kaide seviyesine (deniz seviyesi) göre yeniden derine aşındırma gücü kazanmasıyla gerçekleşir. Bu süreçte deniz seviyesinde meydana gelen alçalma veya yükselme hareketlerine 'östazi' (östatik hareket) denir. Buzul dönemlerinde suyun karalarda buzul olarak tutulmasıyla deniz seviyesinin düşmesi, akarsuyun yatağını yeniden kazmasına ve basamaklı yapıların oluşmasına neden olan temel östatik faktördür.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Gençleşme (Rejuvenasyon) ve Östazi
Hints
1
Taraça oluşumu bir 'gençleşme' kanıtıdır ve bu süreç ya karanın yükselmesiyle ya da denizin alçalmasıyla olur.
2
'Östatik' terimi deniz seviyesindeki dikey değişimleri (alçalma/yükselme) ifade etmek için kullanılır.
3
Buzul çağlarında deniz seviyesinin 100-120 metre alçalması, akarsuların kaide seviyesini düşürerek onların yataklarını yeniden kazmasına (taraça oluşumu) neden olmuştur.
Practice More
Epirojenezin Türkiye akarsuları üzerindeki diğer etkilerini (yüksek platolar, mendereslerin derine gömülmesi) incelemek konuyu pekiştirecektir.
Alternative Method
Epirojenez (kara hareketi) ile Östazi (deniz hareketi) arasındaki farkı hatırlayarak, seçeneklerde sadece deniz seviyesiyle ilgili olanı arayabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s