Question

Türkiye'de karstik şekiller; kayaç türüne (litoloji), yer altı sularının hareketine ve aşınım-birikim süreçlerine bağlı olarak gelişim gösterir. Akdeniz Bölgesi'nde kalker (kireç taşı), İç Anadolu'da ise jips (alçı taşı) üzerinde farklı büyüklükte ve karakterde karstik yapılar mevcuttur.

Buna göre, Türkiye’deki karstik yer şekilleriyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Karstik aşınım şekillerinin en küçüğü olan lapyalar, sadece İç Anadolu'daki jipsli arazilerde görülür ve geniş tarım alanlarını oluşturur.
  2. Obruklar; yer altı mağara tavanlarının çökmesiyle oluşan derin kuyulardır ve Konya çevresi ile Taşeli Platosu'nda yaygın olarak görülür.Answer
  3. C
    Mağara içlerinde kalsiyum karbonatın çökelmesiyle oluşan sarkıt ve dikitler, karstik aşınım süreçlerinin bir sonucu olarak ortaya çıkan boşluklardır.
  4. D
    Polye ovaları, dolin ve uvalaların birleşmesiyle oluşan en küçük karstik aşınım şekilleri olup hayvancılık için elverişsiz alanlardır.
  5. E
    Travertenler, yer altına sızan suların kireç taşlarını aşındırmasıyla oluşan ve sadece Akdeniz Bölgesi'nde görülen yer altı nehirleridir.

Answer

Obruklar; yer altı mağara tavanlarının çökmesiyle oluşan derin kuyulardır ve Konya çevresi ile Taşeli Platosu'nda yaygın olarak görülür.
Obruklar, yer altındaki mağara tavanlarının çökmesi sonucu oluşan derin kuyulardır. Türkiye'de özellikle yer altı suyu kullanımının fazla olduğu Konya çevresi (İç Anadolu) ile karstik yapının kalın olduğu Taşeli Platosu'nda (Akdeniz) yaygın olarak bulunurlar. Bu ifade karstik şekillerin hem oluşum mekanizması hem de coğrafi dağılımıyla tam uyumludur.

Step-by-Step Solution

1
Karstik şekillerin oluşum süreçlerini (aşınım ve birikim) ve görüldükleri kayaç türlerini (kalker, jips) analiz etmek.
Lapyalar, dolinler, uvalalar, polyeler, obruklar ve mağaralar aşınım; sarkıt, dikit, sütun ve travertenler birikim şekilleridir.
Soruda verilen bilgilerin doğruluğunu test etmek için temel sınıflandırmaya hakim olunmalıdır.
2
Obruk oluşum mekanizmasını ve Türkiye'deki ana dağılış alanlarını değerlendirmek.
Obruklar, mağara tavanlarının çökmesiyle oluşur; Konya çevresinde (jips/kalker karışımı) ve Taşeli Platosu'nda (kalker) yaygındır.
Obruklar hem litolojik yapı hem de son dönemde yer altı suyunun aşırı kullanımıyla KPSS'de sıkça sorulan bir konudur.
3
Yanlış seçeneklerdeki kavramsal (boyut, süreç, yer) hataları eleyerek doğru yargıyı belirlemek.
Lapyaların en küçük olduğu doğru olsa da tarım alanı oluşturmadıkları, polyelerin en büyük olduğu, traverten ve sarkıtların ise birikim şekli olduğu saptanır.
Çeldiriciler, karstik şekillerin boyutları ve oluşum süreçleri (aşınım/birikim) arasındaki farkları test etmektedir.

Key Concept

Karstik Aşınım ve Birikim Şekillerinin Sınıflandırılması ve Türkiye'deki Dağılımı

Alternative Method

Karstik şekilleri 'K-A-D-U-P' (Klapya, Dolin, Uvala, Polye) şeklinde küçükten büyüğe sıralayarak boyut hatalarını eleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s