Examkin

Question

Difficulty: HardTürk-İslam Devletlerinde Hukuk ve Ordu

Türk-İslam devletlerinde "Divan-ı Mezalim", sadece bir mahkeme olmanın ötesinde, devletin temel sarsılmazlık ilkesi olan adaletin en somut uygulamasıydı. Bu divanda; kadıların kararlarına yapılan itirazlar incelenir, devlet memurlarının halka yönelik haksız uygulamaları şikâyet üzerine karara bağlanır ve vakıfların işleyişi bizzat hükümdar gözetiminde denetlenirdi. Bu kurumun yetki ve işlevleri dikkate alındığında, Divan-ı Mezalim’in Türk-İslam devlet geleneğindeki asıl konumu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. İdari ve siyasi erkin hukuk kuralları çerçevesinde denetlenmesini sağlayarak toplumsal huzur ve adaleti en üst seviyede teminat altına alan yüksek yargı organıdır.Answer
  2. B
    Şer'i hukuk sisteminde meydana gelen aksaklıkları gidermek amacıyla sadece ordu mensuplarının davalarına bakmakla yükümlü kılındığı askeri bir ihtisas birimidir.
  3. C
    Hükümdarın örfi kararlarının yasal çerçevesini çizen, devletin tüm yazışma ve bürokratik işlerini yürüten ve siyasi danışmanlık görevi yapan idari bir divandır.
  4. D
    Taşradaki kadıların idari tasarruflarını mali açıdan kontrol eden, vakıf arazilerinin vergilendirilmesini düzenleyen merkezi bir denetim kuruludur.
  5. E
    Orta Asya Türk devlet geleneğindeki Kurultay'ın doğrudan devamı niteliğinde olan ve hükümdarın mutlak otoritesini sınırlayan demokratik bir danışma meclisidir.

Answer

İdari ve siyasi gücü hukukla sınırlayan ve toplumsal adaleti sağlayan en üst denetim organı olma vasfı, Divan-ı Mezalim'in temel misyonudur.
Doğru yanıt, Divan-ı Mezalim'in temel fonksiyonu olan idari denetim ve toplumsal adalet arasındaki bağı kurmaktadır. Bu kurum, hükümdarın 'adalet dağıtma' vasfının bir gereği olarak, en güçlü devlet adamlarının bile yargılanabildiği bir üst merciyi temsil ederek siyasi erki hukuk denetimine tabi tutar.

Step-by-Step Solution

1
Divan-ı Mezalim'in hiyerarşideki yerini belirleme
Bu kurumun bizzat hükümdarın başkanlığında toplanan en üst yargı organı olduğu tespit edilir.
Hükümdarın katılımı, bu organın diğer mahkemelerin üzerinde bir otoriteye sahip olduğunu gösterir.
2
Kurumun yetki alanlarını analiz etme
Halkın devlet memurları hakkındaki şikâyetlerini dinleme, kadı kararlarını denetleme ve vakıf kontrolü gibi işlevleri olduğu anlaşılır.
Bu işlevler, kurumun sadece bir mahkeme değil, aynı zamanda bir denetim mekanizması olduğunu kanıtlar.
3
Siyasi ve toplumsal sonucu değerlendirme
Güçlü devlet adamlarının bile yargılanabildiği bu yapının, toplumsal adaleti ve hukuk devletini koruduğu sonucuna varılır.
Adaletin tesisi, Türk-İslam devlet geleneğinde devletin bekası için en temel zorunluluktur.

Key Concept

Divan-ı Mezalim ve İdari Denetim

Hints

1
Bu kurumun en önemli özelliği, bizzat hükümdarın başkanlık etmesi ve devletin en üst düzeyindeki kişileri bile yargılayabilmesidir.
2
Sadece şer'i veya örfi bir mahkeme olmayıp; "mezalim" (zulümler/haksızlıklar) kelimesinden de anlaşılacağı üzere idari suistimalleri denetler.
3
Modern hukuk sistemlerindeki "Danıştay" veya yüksek denetim organlarına benzer bir üst temyiz ve idari yargı misyonuna sahiptir.

Practice More

Divan-ı Mezalim'in yetkilerinin modern hukuk devletindeki 'İdare Hukuku' ve 'Ombudsmanlık' kurumlarıyla benzerliklerini inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Türk-İslam Devletlerinde Hukuk ve Ordu

More questions from this topic