Question

Difficulty: HardHukuk Sistemi

Osmanlı Devleti'nin klasik döneminde, taşradaki askeri ve idari görevlilerin (beylerbeyi, sancakbeyi vb.) halka yönelik kanun ve şeriat dışı uygulamalarını, suistimallerini ve aşırı vergi taleplerini engellemek amacıyla bizzat padişah tarafından yayımlanan; bir nevi "hak arama ve koruma" belgesi niteliği taşıyan hukuki metin aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AdaletnameAnswer
  2. B
    Kanunname-i Ali Osman
  3. C
    Ahidname
  4. D
    Şer'iyye Sicili
  5. E
    Berat-ı Şerif

Answer

Padişahın taşradaki idari suistimalleri engellemek ve adaleti tesis etmek amacıyla yayımladığı belge Adaletname'dir.
Adaletname, Osmanlı Devleti'nde padişahın 'adalet dairesi' ilkesi gereği, taşradaki görevlilerin yetkilerini aşarak halka zulmetmesini engellemek için çıkardığı hukuki bir belgedir. Bu belgeler kadılar tarafından halka açık yerlerde okunur ve halkın haklarının korunduğu ilan edilirdi.

Step-by-Step Solution

1
Metinde verilen hukuki belgenin amacını analiz et.
Belge; taşra yöneticilerinin (askeri/idari sınıf) halka (reaya) yaptığı haksızlıkları ve aşırı vergi taleplerini önlemeyi amaçlamaktadır.
Osmanlı hukukunda merkezi otoritenin adaleti doğrudan tesis etme arzusunu anlamak gerekir.
2
Belgenin kaynağını ve niteliğini tespit et.
Belge doğrudan padişah tarafından yayımlanan, örfi hukuk kapsamına giren bir beyannamedir.
Padişahın yasama yetkisinin bir yansımasıdır.
3
Osmanlı diplomatiğinde (belge bilimi) bu tür belgelerin karşılığını bul.
İdari denetim ve halkın korunması odaklı bu metinlere 'Adaletname' adı verilir.
Kanunnameler genel kurallar koyarken, adaletnameler suistimalleri hedef alır.

Key Concept

Osmanlı Hukukunda Denetim ve Adaletnameler

Hints

1
Bu belge, padişahın 'yasama' yetkisini taşradaki haksızlıkları düzeltmek için doğrudan kullanmasıdır.
2
İçeriği genellikle beylerbeyi ve sancakbeyi gibi yöneticilerin reayadan fazla vergi almasını yasaklamayı amaçlar.
3
Kelime kökeni 'adalet' olan bu belge, Osmanlı idari denetim sisteminin en önemli metinlerinden biridir.

Practice More

Adaletnamelerin taşrada uygulanmasını denetleyen 'Kadı' makamının görev ve yetkilerini inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question