Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusu üzerinde yer şekilleri ve su kaynaklarının dağılımı temel belirleyicilerdir. Genel kural olarak; suyun bol olduğu engebeli alanlarda 'dağınık', suyun az olduğu düzlük alanlarda 'toplu' yerleşme dokusu beklenir. Ancak bazı coğrafi sahalarda bu iki doğal faktörden biri diğerinin etkisini kısıtlayarak beklentiden farklı bir dokunun ortaya çıkmasına neden olur.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yerleşme dokusunun oluşumunda su kaynaklarının dağılımı (hidrografik faktörler) ile yer şekilleri (topografik faktörler) arasındaki bu etkileşime ve bir faktörün diğerini sınırlamasına örnek olarak gösterilebilir?
- Su kaynaklarının her noktada bol olduğu bir dağlık yörede, eğimin şiddetli olması nedeniyle meskenlerin sadece vadi tabanındaki dar bir hat boyunca sıralanmasıAnswer
- BYüzey sularının kısıtlı olduğu bir plato düzlüğünde, tüm meskenlerin ortak bir su kuyusu çevresinde kümelenerek dairesel bir doku oluşturması
- CTaban suyu seviyesinin yüksek olduğu bir delta ovasında, tarım arazilerinin miras yoluyla parçalanması sonucu evlerin birbirinden uzak inşa edilmesi
- DKarstik aşınmanın yaygın olduğu engebeli arazilerde, suyun yer altına sızması nedeniyle yerleşmelerin sadece voklüz kaynaklarının çevresinde toplanması
- EUlaşım ağlarının geliştiği bir bölgede, köy merkezindeki toplu yerleşmenin ana yol boyunca uzanarak çizgisel bir karakter kazanması
Answer
Su kaynaklarının bol olduğu bir dağlık yörede, şiddetli eğim nedeniyle evlerin vadi tabanındaki dar bir hat boyunca sıralanması, yer şekillerinin su faktörünü sınırlandırmasına en net örnektir.
Su kaynaklarının her noktada bol olması normal şartlarda 'dağınık yerleşme' dokusunu teşvik eder. Ancak arazinin aşırı eğimli ve dağlık olması, mesken inşa edilebilecek alanları kısıtlar. Bu durumda evler su her yerde olsa bile mecburen vadi tabanı gibi düzlüğün bulunduğu dar bir hat boyunca dizilir. Bu durum, yer şekillerinin (topografya) suyun (hidrografya) yaratacağı doku üzerindeki baskınlığını ve sınırlayıcı etkisini kanıtlar.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Yerleşme Dokusunda Doğal Faktörlerin Etkileşimi (Determinant Faktör Analizi)
Hints
1
Su kaynaklarının bol olması evleri ayırmaya çalışırken, sarp yer şekilleri evleri bir araya veya bir hatta zorlayabilir.
2
Bir faktörün diğerini sınırlaması için iki faktörün farklı dokular (dağınık vs. toplu/çizgisel) yaratma eğiliminde olması gerekir.
3
Doğu Karadeniz'de su bol olmasına rağmen bazı vadilerde evlerin neden dağınık değil de bir hat üzerinde (çizgisel) toplandığını düşünün.
Practice More
Yerleşme dokuları üzerinde 'arazi toplulaştırması' gibi modern tarım politikalarının etkisini araştırabilirsiniz.
Estimated Time:1m 40s