Examkin

Question

Difficulty: HardBuzul Şekilleri

Türkiye'nin jeomorfolojik gelişiminde Kuvaterner buzullaşması önemli bir yere sahiptir. Enlem etkisine bağlı olarak buzul izlerinin görüldüğü alt sınırın güneyden kuzeye gidildikçe düzenli olarak alçalması beklenir. Ancak, yaklaşık aynı enlemlerde (40∘−41∘40^{\circ} - 41^{\circ} Kuzey) yer almalarına karşın; Doğu Karadeniz Dağları'nın denize bakan yamaçlarında buzul izlerine rastlanan alt sınırın, Doğu Anadolu'daki benzer yükseltiye sahip dağlara göre çok daha alçak seviyelerden (20002000 - 22002200 mm) başlaması bu beklentiyle örtüşmemektedir.

Buna göre, Karadeniz kıyı kuşağındaki dağlarda buzul sınırının iç kesimlere göre daha alçak seviyelerde bulunması aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur?

  1. A
    Boylam derecelerinin batıdan doğuya artmasının
  2. Nemlilik ve denizellik gibi özel konum şartlarınınAnswer
  3. C
    Dağların uzanış doğrultusunun akarsu ağını etkilemesinin
  4. D
    Volkanik faaliyetlerin jeolojik yapı üzerindeki etkisinin
  5. E
    Bakı etkisinin güney yamaçlarda daha belirgin olmasının

Answer

Karadeniz kıyı kuşağındaki dağlarda buzul sınırının daha alçak olması, nemlilik ve denizellik etkisiyle açıklanmaktadır.
Doğu Karadeniz'de nem oranının yüksek olması ve bulutluluğun fazlalığı, güneş ışınlarının kar üzerindeki eritme etkisini azaltarak buzul izlerinin daha alçak seviyelerden (20002000 mm) başlamasına neden olur. Doğu Anadolu'da ise şiddetli karasallık ve düşük nem nedeniyle hava daha hızlı ısınır ve buzul sınırı daha yükseklerde (28002800 mm+) kalır.

Step-by-Step Solution

1
Matematik konum kuralını hatırla.
Enlem etkisiyle güneyden kuzeye gidildikçe buzul sınırının alçalması gerekir.
Sıcaklığın kuzeye doğru azalması buzulların daha düşük seviyelerde oluşmasına imkan tanır.
2
Aynı enlemdeki bölgeleri karşılaştır.
Doğu Karadeniz (40∘−41∘40^{\circ}-41^{\circ} K) ve Erzurum-Kars (40∘−41∘40^{\circ}-41^{\circ} K) aynı kuşaktadır.
Enlem aynı ise buzul sınırının benzer olması beklenir, ancak veriler bir farklılık (anomali) göstermektedir.
3
Özel konum şartlarını (nem ve karasallık) analiz et.
Kıyı kesiminde (Karadeniz) nem fazla, iç kesimde (Doğu Anadolu) nem azdır.
Nemlilik havayı geç ısıtıp geç soğutur, karın yerde kalma süresini artırır ve güneşlenmenin etkisini azaltarak buzul sınırını alçaltır. Kurak bölgelerde ise kar daha hızlı erir/süblimleşir ve sınır yükselir.

Key Concept

Özel Konumun (Nemlilik ve Karasallık) Kalıcı Kar Sınırı Üzerindeki Etkisi

Hints

1
Türkiye'de kalıcı kar sınırı sadece enleme (matematik konuma) bağlı olsaydı, aynı enlemdeki her dağda buzul izleri aynı yükseltide olurdu.
2
Bir yerin deniz kıyısında (nemli) veya iç kesimde (kurak) olması, güneş ışınlarının zemini ısıtma gücünü ve karın erime hızını doğrudan etkiler.
3
Karadeniz'de bol yağış ve nem, buzul sınırını aşağı çekerken; Doğu Anadolu'daki şiddetli karasallık bu sınırı yukarı iter.

Practice More

Türkiye'deki güncel (aktüel) buzulların hangi dağlarda bulunduğunu ve hangi bölgede daha yoğun olduğunu harita üzerinden inceleyiniz.

Alternative Method

Soruya 'Matematik Konum vs. Özel Konum' ikilemi üzerinden yaklaşılabilir. Enleme uymayan bir durum varsa cevap mutlaka 'Özel Konum' (denizellik, nemlilik, yükselti vb.) ile ilgilidir.
Estimated Time:1m 45s
Rate this question

Topics

Buzul Şekilleri

More questions from this topic