Türkiye’de volkanizma sonucu oluşan dağlar, lavların kimyasal bileşimi, akışkanlık durumu ve püskürme özelliklerine göre farklı morfolojik yapılar kazanmıştır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan Karacadağ; Ağrı, Erciyes veya Nemrut gibi volkanik dağlardan farklı olarak, yükseltisi az ancak taban genişliği oldukça fazla olan "kalkan biçimli volkan" yapısındadır. Karacadağ'ın çevresindeki diğer volkanik dağlara göre bu özel yapıya sahip olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- ALavların asidik karakterli ve oldukça koyu kıvamlı olması
- Lavların bazaltik yapıda ve akışkanlığının çok fazla olmasıAnswer
- CVolkanik faaliyetin dördüncü jeolojik zamanda (Kuvaterner) gerçekleşmiş olması
- DLavların yer yüzeyine çıkamayarak yer kabuğu içinde soğuması
- EDağ kütlesinin dış kuvvetler tarafından şiddetli aşındırmaya uğraması
Answer
Karacadağ'ın kalkan biçimli bir yapıya sahip olmasının temel nedeni, püsküren lavların bazaltik yapıda ve akışkanlığının çok fazla olmasıdır.
Karacadağ'ın basık ve geniş bir kalkan görünümünde olmasının temel nedeni, püsküren lavların akışkanlığının (vizkozite) çok yüksek olmasıdır. Bazaltik karakterli bu lavlar, yüzeye ulaştıktan sonra katılaşmadan önce çok uzak mesafelere akabilmekte, bu da dağın dikey yönde yükselmek yerine yatay yönde genişlemesine yol açmaktadır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Volkanik Dağ Morfolojisi (Kalkan Volkan)
Hints
1
Dağın şekli ile kraterden çıkan lavın akışkanlığı (koyu veya sıvı olması) arasında doğrudan bir ilişki vardır.
2
Eğer lavlar çok sıvıysa (akışkanlığı fazlaysa), birikerek yükselmek yerine çevreye yayılarak basık bir yapı oluşturur.
Practice More
İç Anadolu ve Doğu Anadolu'daki volkanik dağların (Erciyes, Ağrı vb.) neden daha dik ve yüksek olduğunu Karacadağ ile kıyaslayarak araştırınız.
Estimated Time:50s