Examkin

Question

Difficulty: MediumAkarsu Şekilleri

Türkiye'nin farklı bölgelerinde topoğrafik özellikler, iklim şartları ve kayaç yapısına bağlı olarak çeşitli akarsu şekilleri meydana gelmiştir.

Buna göre, aşağıdaki akarsu şekli ve bu şeklin Türkiye'de en yaygın olarak görüldüğü alan eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Kanyon Vadi - Taşeli Platosu
  2. B
    Menderes (Büklüm) - Kıyı Ege
  3. Irmak Adası (Kum Adası) - Doğu KaradenizAnswer
  4. D
    Delta Ovası - Orta Karadeniz
  5. E
    Kırgıbayır (Badlands) - İç Anadolu

Answer

Doğu Karadeniz Bölümü'nde yer alan akarsuların yatak eğimleri ve akış hızları yüksek olduğu için, birikim şekli olan ırmak adalarının bu bölgede yaygın olarak görülmesi beklenmez.
Irmak adası (kum adası), akarsuyun yatak eğiminin azaldığı, akış hızının ve taşıma gücünün düştüğü kesimlerde taşıdığı alüvyonları yatağı içinde biriktirmesiyle oluşan bir yer şeklidir. Doğu Karadeniz Bölümü'nde yer alan akarsular, yüksek dağlardan doğup kısa mesafede denize ulaştıkları için çok yüksek eğime ve akış hızına sahiptir. Bu akarsular derine aşındırma yaparak çentik (V profil) vadiler oluştururlar. Yatak eğimleri fazla olduğu için kendi içlerinde malzeme biriktirme (ırmak adası oluşturma) ihtimalleri yoktur. Bu nedenle eşleştirme yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerde verilen akarsu yer şekillerinin oluşum şartları (aşınım veya birikim süreci) analiz edilir.
Irmak adası ve delta ovası birikim şekli; kanyon vadi ve kırgıbayır aşınım şekli; menderes ise hem aşınım hem birikim şeklidir.
Oluşum süreçleri, hangi topoğrafyaya ihtiyaç duyulduğunu belirler.
2
Eşleştirilen coğrafi alanların genel yer şekli özellikleri hatırlanır.
Kıyı Ege düzlük (graben), İç Anadolu kurak ve bitkiden yoksun, Taşeli karstik, Orta Karadeniz geniş kıta sahanlığına sahip, Doğu Karadeniz ise çok dağlık ve eğimlidir.
Yer şekillerinin özellikleri ile alanların eşleşip eşleşmediğini kontrol etmek için gereklidir.
3
Bölge özellikleri ile yer şekli oluşum şartları kıyaslanır.
Irmak adası için eğimin az olması gerekirken, Doğu Karadeniz'de eğim çok fazladır. Bu yüzden eşleştirme yanlıştır.
Yanlış eşleştirmeyi tespit etmek nihai cevaba ulaştırır.

Key Concept

Akarsu Aşınım ve Birikim Şekillerinin Oluşum Şartları

Hints

1
Akarsu birikim şekillerinin (ırmak adası, birikinti konisi vb.) oluşabilmesi için akarsuyun taşıma gücünün düşmesi, yani yatak eğiminin azalması gerekir.
2
Seçeneklerde eşleştirilen bölgelerin topoğrafik yapısını düşünün. Hangi bölge çok dağlık ve eğimli, hangi bölge düzlük veya platoluktur?
3
Doğu Karadeniz, Türkiye'nin en engebeli ve akarsuların en hızlı aktığı alanıdır. Bu kadar hızlı akan bir akarsu, yatağı içinde kum biriktirip ada oluşturamaz.

Practice More

Farklı bölgelerimizdeki akarsuların genel özelliklerini (akış hızı, rejim, denge profiline ulaşma durumu) karşılaştıran sorular çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Zıtlıkları kullanma yöntemi: Aşındırma şekillerinin görüldüğü yerlerde akarsuların enerjisi yüksek (örneğin Doğu Karadeniz), biriktirme şekillerinin görüldüğü yerlerde ise enerjisi düşüktür (örneğin Ege). Sorudaki eşleştirmeleri bu enerji kuralına göre test edebilirsiniz.
Estimated Time:1m 0s
Rate this question

Topics

Akarsu Şekilleri

More questions from this topic