Examkin

Question

Difficulty: HardTürkiye'de Rüzgarlar

Türkiye'de rüzgarların sıcaklık üzerindeki etkisi genellikle rüzgarın kaynağını aldığı enlem derecesine (matematik konum) bağlıdır. Ancak yer şekillerinin rüzgarın karakterini değiştirdiği 'fön etkisi' gibi özel durumlar, bu genel kuralın dışına çıkılmasına neden olabilmektedir.

Buna göre, kış mevsiminde kuzeybatı yönünden esen Karayel rüzgarının, aşağıdaki coğrafi alanların hangisinde fön karakteri kazanarak sıcaklığı artırıcı bir etki yapması beklenir?

  1. A
    Ergene Havzası'nın kuzey kesimleri
  2. B
    Yıldız Dağları'nın Karadeniz'e bakan yamaçları
  3. Batı Toroslar'ın güney etekleriAnswer
  4. D
    Canik Dağları'nın kuzey yamaçları
  5. E
    Konya Ovası'nın kuzey düzlükleri

Answer

Karayel rüzgarı, Batı Toroslar'ın güney eteklerine ulaştığında fön etkisi nedeniyle sıcaklığı artırır.
Doğru seçenek Karayel'in dağ sırasını aştıktan sonra alçaldığı bölgeyi ifade eder. Karayel, kuzeybatı yönlü bir rüzgardır ve Batı Toroslar'ı kuzeyden güneye doğru aşar. Dağın güney yamacına (eteklerine) inerken her 100100 metrede 1∘C1^\circ C ısınarak fön karakteri kazanır ve bu durum rüzgarın normalde (enlem gereği) soğuk olan karakterini sıcak ve kurutucu hale getirir.

Step-by-Step Solution

1
Rüzgarın yönünün ve matematiksel karakterinin belirlenmesi
Karayel, Türkiye'ye kuzeybatıdan (kuzey sektörlü) gelir ve normalde sıcaklığı düşürür.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için kuzeyden gelen rüzgarlar soğuktur (Enlem etkisi).
2
Sıcaklık artışı için gerekli mekanizmanın analizi
Kuzeyden gelen bir rüzgarın sıcaklığı artırması ancak 'Fön' etkisi (adyabatik ısınma) ile mümkündür.
Fön rüzgarı, bir dağ yamacını aşan havanın diğer tarafta alçalırken sürtünme ve basınçla ısınmasıdır.
3
Topoğrafik uygunluğun kontrol edilmesi
Batı Toroslar, kuzeybatıdan gelen Karayel rüzgarının önüne bir set çeker. Rüzgar güney yamaca (eteklere) indiğinde alçalma hareketi yapar.
Fön etkisinin oluşması için rüzgarın dağın 'rüzgaraltı' (leeward) yamacından aşağıya doğru hareket etmesi şarttır.

Key Concept

Yerel rüzgarların sıcaklık üzerindeki etkisi 'KAYIP SAKAL' şifresiyle (Karayel, Yıldız, Poyraz - Soğuk; Samyeli, Kıble, Lodos - Sıcak) bilinse de, fön etkisi bu kuralın istisnalarını oluşturur.

Hints

1
Karayel kuzeyden estiği için normalde soğuktur; ancak 'sıcaklığı artırıcı' olması için bir dağ yamacından aşağı inmesi gerekir.
2
Fön rüzgarı kuralını hatırla: Hava kütlesi dağı aştıktan sonra aşağı inerken ısınır. Karayel'in (Kuzeybatı) bir dağı aşıp sıcaklığını artırması için o dağın güneyine inmesi gerekir.
3
Seçeneklerde Karayel'in bir dağ sırasını (Toroslar) geçip aşağıya, yani deniz seviyesine veya daha alçak bir düzlüğe indiği yeri ara.

Practice More

Aynı mekanizmanın Doğu Karadeniz'de Poyraz rüzgarı için nasıl işlediğini ve Rize'de turunçgil tarımına nasıl imkan sağladığını inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Matematik konum vs. Özel konum karşılaştırması yapın. Eğer bir rüzgar yönüyle çelişen bir sıcaklık etkisi yaratıyorsa, orada mutlaka yer şekillerinin etkisi (özel konum - fön) vardır.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Türkiye'de Rüzgarlar

More questions from this topic