Türkiye'de karstik yer şekillerinin oluşum süreci ve morfolojik özellikleri üzerinde kayaçların kimyasal çözünme hızı belirleyici bir faktördür. Batı Toroslar'da kireç taşı (kalker) üzerinde gelişen karstik şekiller çok daha büyük boyutlara (polye, geniş obruklar vb.) ulaşabilirken; Sivas, Erzincan ve Çankırı çevresinde alçı taşı (jips) üzerinde oluşan şekillerin genellikle daha küçük boyutlu olduğu ve yer şekillerinin çok daha kısa sürede morfolojik değişikliğe uğradığı gözlemlenmektedir.
Sivas ve çevresindeki karstik şekillerin Akdeniz'deki örneklere göre daha küçük boyutlu ve değişken olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- Alçı taşının kireç taşına göre suda çok daha kolay ve hızlı çözünebilmesiAnswer
- Bİç Anadolu'daki karstik arazilerin ortalama yükseltisinin Akdeniz'den fazla olması
- CBölgedeki yıllık toplam yağış miktarının Akdeniz'den daha yüksek olması
- DAlçı taşı tabakalarının kireç taşına göre fiziksel aşınmaya daha dayanıklı olması
- EJips karstının oluştuğu arazilerin kireç taşına göre daha eski jeolojik zamanlarda meydana gelmesi
Answer
Sivas ve çevresindeki karstik şekillerin daha küçük ve değişken olmasının temel nedeni, alçı taşının kireç taşına göre suda çok daha kolay ve hızlı çözünebilmesidir.
Alçı taşı (jips), kimyasal yapısı gereği suya karşı kireç taşına (kalker) oranla çok daha dayanıksızdır ve çok daha hızlı çözünür. Bu hızlı çözünme süreci, yer şekillerinin polye gibi devasa boyutlara ulaşamadan hızlıca morfolojik değişikliğe uğramasına, çökmesine veya daha küçük ölçekli kalmasına neden olur. Akdeniz'deki kalker yapısı ise daha dirençli olduğu için çözünme süreci daha yavaş işler ve daha büyük, oturmuş yer şekilleri meydana gelir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Litolojik Yapı ve Karstlaşma Hızı
Hints
1
Türkiye'de iki farklı karst türü (Kalker ve Jips) olduğunu hatırlayın.
2
Hangi kayaç türünün suyla temas ettiğinde daha hızlı eridiğini (çözündüğünü) düşünün.
3
Alçı taşı (jips) o kadar hızlı çözünür ki, üzerinde oluşan yapılar devasa boyutlara ulaşacak kadar zaman bulamaz ve küçük ölçekli kalır.
Practice More
Jips karstının Türkiye'de en yaygın olduğu illeri (Sivas, Erzincan, Çankırı) ve kalker karstının en yaygın olduğu platoları (Teke, Taşeli) harita üzerinde çalışabilirsiniz.
Alternative Method
Mantıksal eleme yöntemiyle: Soruda 'daha küçük boyutlu' ve 'daha kısa sürede değişen' ifadeleri geçmektedir. Bu ifadeler, sürecin çok daha 'hızlı' ve 'kolay' gerçekleştiğine işaret eder. Seçenekler arasında hıza ve kolaylığa vurgu yapan tek seçenek A şıkkıdır.
Estimated Time:1m 15s