Türkiye'de kalker (kireç taşı), jips (alçı taşı) ve kaya tuzu gibi suda kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda suların kimyasal etkisiyle karstik topoğrafya gelişmiştir. Bu arazilerin en geniş yer kapladığı alanlar Toros Dağları kuşağı ile Teke ve Taşeli platoları (kalker araziler) olmakla birlikte, İç Anadolu'da Sivas ve Çankırı çevresinde (jips ve kaya tuzu) de karstik aşınım ve birikim şekillerine rastlanmaktadır.
Buna göre, aşağıda verilen yer şekli, yaygın olarak görüldüğü litolojik alan ve oluşum türü eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- ALapya — Teke ve Taşeli Platoları (Kalker) — Karstik aşınım şekli
- BDolin ve Uvala — Sivas ve Çankırı çevresi (Jips ve Kaya tuzu) — Karstik aşınım şekli
- Sirk çanakları — Toros Dağları'nın yüksek kesimleri (Kalker) — Karstik aşınım şekliAnswer
- DSarkıt ve Dikit — Toros Dağları'ndaki mağaralar (Kalker) — Karstik birikim şekli
- ETraverten basamakları — Denizli ve çevresi (Kalkerli sıcak sular) — Karstik birikim şekli
Answer
Sirk çanaklarının Toros Dağları'nın yüksek kesimlerinde görülmesine rağmen karstik bir aşınım şekli değil, buzul aşınım şekli olduğunu belirten seçenektir.
Sirk çanakları, kalıcı karların ve buzulların dağların yüksek kesimlerini aşındırmasıyla oluşan çukurluklardır. Toros Dağları'nın yüksek kesimlerinde (örneğin Aladağlar, Bolkarlar) sirk göllerine rastlanması, bu alanın kalkerli yapısıyla değil, yüksekliğe bağlı iklim özellikleriyle (buzullaşma) ilgilidir. Dolayısıyla sirk çanakları karstik bir aşınım şekli değil, buzul aşınım şeklidir. Bu nedenle verilen eşleştirme yanlıştır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Karstik yer şekillerinin aşınım ve birikim olarak sınıflandırılması ve bunların buzul yer şekilleri (sirk çanağı vb.) gibi farklı dış kuvvetlerle karıştırılmaması.
Hints
1
Karstik şekiller suların kayaları eritmesi (aşınım) veya suların içindeki minerallerin çökelmesi (birikim) ile meydana gelir.
2
Seçeneklerdeki yer şekillerinden dördü suların kimyasal etkisiyle oluşurken, biri dağların yüksek kesimlerinde buz kütlelerinin etkisiyle oluşur.
3
Bir yer şeklinin Toros Dağları'nda bulunması onun kesinlikle karstik olduğunu göstermez; 'sirk' adı verilen yapılar buzullara ait aşınım yataklarıdır.
Practice More
Karstik birikim ve aşınım şekillerini listelediğiniz bir tablo oluşturarak Türkiye haritası üzerindeki dağılışlarını incelemeniz konuyu pekiştirecektir.
Alternative Method
Yer şekillerini oluşturan dış kuvvetlere (akarsu, rüzgar, buzul, dalga, karstik) göre gruplandırma yapmak çözümü hızlandırır. Sirk, hörgüç kaya ve moren buzullara aittir.
Estimated Time:1m 0s