Examkin

Question

Difficulty: HardRüzgar Şekilleri

Rüzgârların yer şekillerini aşındırma süreci (abrazyon), rüzgârın hızı ile taşıdığı malzemenin boyutu ve yoğunluğu arasındaki ilişkiye dayanır. Türkiye’de özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki kurak sahalarda yaygın olarak görülen 'Mantarkaya' oluşumlarında, kayaların alt kısımlarının üst kısımlarına göre çok daha şiddetli bir aşınmaya maruz kaldığı ve inceldiği gözlemlenir.

Mantarkayaların bu karakteristik morfolojik yapısının oluşmasındaki temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Rüzgârın taşıdığı aşındırıcı gücü yüksek iri kum tanelerinin, ağırlıkları nedeniyle zemine yakın seviyelerde (ilk 1-2 metre) daha yoğun olmasıAnswer
  2. B
    Kayacın üst kısımlarının alt kısımlarına göre fiziksel çözünmeye karşı daha dayanıksız bir litolojik yapıya sahip olması
  3. C
    Yerden yükseldikçe rüzgâr hızının sürtünme nedeniyle azalması sonucu üst kısımlarda biriktirme faaliyetinin gerçekleşmesi
  4. D
    Türkiye'nin matematik konumu gereği hakim rüzgârların sadece taban seviyesinde mekanik aşındırma yapabilmesi
  5. E
    Bölgedeki geçici bitki örtüsünün rüzgârın sadece üst kısımlardaki aşındırma gücünü tamamen engellemesi

Answer

Rüzgârın taşıdığı iri kum tanelerinin ağırlıkları nedeniyle zemine yakın seviyelerde yoğunlaşması, aşındırma gücünün bu seviyelerde maksimuma ulaşmasını sağlar.
Mantarkaya oluşumunda en kritik faktör rüzgârın 'korrasyon' etkisidir. Rüzgâr hızı yükseldikçe artsa da, aşındırmayı sağlayan asıl unsurlar olan iri kum taneleri ağırlıkları sebebiyle zeminden çok fazla yükselemezler. Bu yüzden rüzgârın aşındırma gücü yerden yaklaşık 1-2 metre yükseklikte en fazladır; bu da kayaların alt kısımlarının incelmesine yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Rüzgârın taşıma kapasitesini analiz et
Rüzgâr, tozları (lös) yüksek seviyelere taşıyabilirken, daha ağır olan kum tanelerini yerden ancak 1-2 metre yükseğe kadar sıçratabilir.
Yer çekimi etkisiyle ağır partiküllerin dikey dağılımı alt seviyelerde kısıtlıdır.
2
Aşındırma (korrasyon) mekanizmasını değerlendir
Aşındırma, rüzgârın taşıdığı malzemenin yüzeye çarpma enerjisiyle oluşur. Kum tanelerinin en yoğun olduğu alt kısımlar, zımpara etkisiyle daha fazla aşınır.
Hız artsa bile aşındırıcı araç (kum) miktarı azaldığında aşındırma gücü düşer.
3
Morfolojik sonucu tanımla
Kayanın altı oyulurken üstü geniş kalır, bu da 'Mantarkaya' görünümünü ortaya çıkarır.
Dikey profildeki dengesiz aşınma özgün bir şekil oluşturur.

Key Concept

Rüzgârın Korrasyon Gücü ve Dikey Dağılımı

Hints

1
Mantarkayanın şekline odaklanın: Neden sadece alt taraf oyuluyor?
2
Rüzgârın taşıdığı kumların mı yoksa tozların mı daha etkili bir zımpara görevi gördüğünü düşünün.
3
Ağır kum taneleri rüzgâr tarafından çok yükseğe taşınabilir mi?

Practice More

Tafoni ile Mantarkaya arasındaki farkı, özellikle kimyasal çözünmenin rolü açısından araştırın.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Rüzgar Şekilleri

More questions from this topic