Rüzgârların taşıdığı kum tanelerinin yüzeylere çarparak yaptığı aşındırma (abrazyon) işlemi, yerden yükseldikçe rüzgâr hızı artmasına rağmen belirli bir yükseltiye kadar daha şiddetlidir. Bunun temel nedeni, rüzgârın taşıma kapasitesindeki ağır yüklerin (kum taneleri) yer çekimi etkisiyle alt seviyelerde yoğunlaşmasıdır. Türkiye'de özellikle İç Anadolu'nun kurak düzlüklerinde görülen 'mantarkaya' (pedestal rock) oluşumlarının alt kısımlarının üst kısımlarına göre daha fazla aşınmış olması bu durumun en somut kanıtıdır. Bu jeomorfometrik veriler ışığında, rüzgâr aşındırma süreçlerinin dikey yöndeki karakteristiği ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?
- Rüzgârın aşındırma gücü, taşınan kum tanelerinin (sıçratma yükü) yer çekimi nedeniyle zemin seviyesinden yaklaşık metre yüksekliğe kadar yoğunlaşması sonucu bu kuşakta maksimum seviyeye ulaşır.Answer
- BTürkiye'nin matematik konumu gereği orta kuşakta yer alması, rüzgârların her yükseltide eşit şiddette aşındırma yapmasını sağlayarak mantarkayaların tüm cephelerinde simetrik aşınmayı destekler.
- CYer şekillerinin engebeli ve yüksek olduğu alanlarda rüzgâr hızının artması, rüzgâr aşındırma şekillerinin Türkiye'nin doğusunda batısına göre daha geniş alan kaplamasına neden olmuştur.
- DMantarkayaların alt kısımlarının daha ince olması, bu bölgelerin karstik kayaçlardan oluşması ve yeraltı sularının aşındırma sürecine rüzgârdan daha fazla katkı sağlamasıyla açıklanır.
- ERüzgâr aşındırmasının taban seviyesinde yoğunlaşması, bu alanlarda linyit ve taş kömürü gibi direnci düşük olan III. Jeolojik Zaman depolarının yaygın olarak bulunmasından kaynaklanır.
Answer
Rüzgârın aşındırma gücü, taşınan kum tanelerinin yer çekimi nedeniyle zemin seviyesinden yaklaşık metre yüksekliğe kadar yoğunlaşması sonucu bu kuşakta maksimum seviyeye ulaşır.
Rüzgârın yer yüzeyini aşındırması, taşıdığı taneciklerin çarpma etkisiyle (abrazyon) gerçekleşir. Kum taneleri nispeten ağır oldukları için rüzgâr tarafından genellikle yerden metre yüksekliğe kadar sıçratılarak taşınabilirler. Bu kuşakta rüzgârın 'yükü' çok fazla olduğu için aşındırma şiddeti zirve yapar. Mantarkayaların sap kısmının incelerek üst kısmının daha geniş kalması, bu dikey aşınma farkının bir sonucudur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Rüzgâr Abrazyonu ve Dikey Kuşaklanma
Hints
1
Mantarkayaların neden üstte bir şapka gibi genişleyip altta inceldiğini düşünün.
2
Rüzgârın taşıdığı ağır kum taneleri mi yoksa hafif tozlar mı daha fazla aşındırma yapar ve bunlar yerden ne kadar yükseğe çıkabilir?
3
Yer çekimi nedeniyle aşındırıcı malzemelerin çoğu zemine çok yakın hareket eder, bu da alt kısımların daha hızlı incelmesine yol açar.
Practice More
Rüzgâr aşındırma şekilleri ile biriktirme şekilleri (kumullar, lösler) arasındaki litolojik farkları araştırabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s