Türkiye'de Kuvaterner (4. Jeolojik Zaman) döneminde kalıcı (toktağan) kar sınırının 2000-2200 metrelere kadar inmesi, yüksek dağlık kütlelerde zengin bir buzul topoğrafyasının gelişmesini sağlamıştır. Günümüzde ise kalıcı kar sınırı, enlem ve karasallık şartlarına bağlı olarak ortalama 3000-3500 metreler arasındadır.
Türkiye'nin buzul topoğrafyası ve bu şekillerin oluşum süreçleriyle ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi jeomorfolojik açıdan yanlıştır?
- ATürkiye'nin matematik konumu gereği hiçbir jeolojik devirde örtü (kıtasal) buzullaşması yaşanmadığından, buzul birikim şekillerinden olan drumlin ve sander düzlüklerine Türkiye topoğrafyasında rastlanmaz.
- BKuvaterner döneminde kalıcı kar sınırının günümüze göre daha alçak olması, Uludağ gibi günümüzde aktif buzulu olmayan dağlarda bile eski buzul dönemlerine ait sirk ve moren gibi relikt (kalıntı) şekillerin oluşmasını sağlamıştır.
- CErciyes ve Ağrı gibi yüksek volkanik dağların zirve kesimlerinde güncel takke buzulları yer alırken, bu kütlelerin yamaçlarında geçmiş soğuk dönemlere ait buzul birikim şekli olan moren (buzultaş) setleri görülür.
- Kaçkar ve Cilo dağlarında; buzulların ana kayayı aşındırmasıyla meydana gelen sirk çanakları ile buzulların taşıdığı materyalleri eğimin azaldığı yerlerde biriktirmesiyle oluşan buzul vadileri (U profilli vadiler) ve hörgüç kayalar belirgin olarak izlenir.Answer
- EBolkar ve Aladağlar gibi Orta Toros kütlelerinde günümüzde aktif buzullar çok sınırlı olmasına rağmen, Kuvaterner'deki buzullaşmanın izleri olan sirk gölleri ve asılı vadiler gibi aşınım şekilleri belirgin olarak gözlenir.
Answer
Buzul vadilerinin ve hörgüç kayaların birikim şekli olarak tanımlandığı seçenek yanlıştır.
Doğru cevap olan seçenekteki ifade bilimsel olarak yanlıştır. Buzul vadileri (U profilli vadiler) ve hörgüç kayalar, eriyen suların veya buzulların taşıdıkları materyalleri biriktirmesiyle oluşan 'birikim' şekilleri değildir. Aksine, buzulların hareketleri sırasında altlarındaki ana kayayı yontması, çizmesi ve oyması sonucunda meydana gelen 'aşınım' şekilleridir. Buzulların biriktirme faaliyetleriyle oluşan başlıca yer şekli moren (buzultaş) setleridir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Buzul Aşınım ve Birikim Şekillerinin Sınıflandırılması ile Türkiye'deki Dağılışı
Hints
1
Seçenekleri okurken yer şekillerinin sadece bulunduğu dağlara değil, parantez içinde veya cümle akışında verilen 'aşınım' ya da 'birikim' sınıflandırmalarına özellikle dikkat edin.
2
Sirk, hörgüç kaya ve buzul vadisi ana kayanın aşınmasıyla oluşur. Moren, drumlin ve sander ise taşınan materyallerin depolanmasıyla (birikim) oluşur.
3
Yanlış olan seçenekte, Kaçkar ve Cilo dağlarında gerçekten var olan iki önemli buzul aşınım şekli, kasten 'materyalleri biriktirmesiyle oluşan' şekiller olarak tanımlanarak kavramsal bir tuzak kurulmuştur.
Practice More
Türkiye'de rüzgâr aşınım (mantar kaya, tafoni) ve birikim (lös, barkan) şekillerinin oluşum süreçlerini sınıflandıran benzer analitik soruları çözmeyi deneyin.
Alternative Method
Uzun metinli jeomorfoloji sorularında zihinsel bir tablo oluşturun: Dağ adı -> Yer şekli -> Oluşum süreci (Aşınım/Birikim). Yanlış seçenek, bu zincirin son halkasında kasten yapılmış bir kavram hatası barındırmaktadır.
Estimated Time:2m 0s