Examkin

Question

Difficulty: Very hardTürkiye'de İklimi Etkileyen Faktörler

Türkiye'de iklim elemanlarının dağılışı, mutlak (matematik) ve göreceli (özel) konum faktörlerinin karmaşık etkileşimiyle şekillenir. Bazı durumlarda yükselti, denizellik veya karasallık gibi göreceli konum özellikleri, enlem (mutlak konum) etkisini baskılayarak sıcaklık dağılışında anomalilere (enlem-sıcaklık çelişkisine) neden olur.

Buna göre;

I. Kış mevsiminde Samsun’un (41∘41^{\circ} Kuzey) sıcaklık ortalamasının Şanlıurfa’dan (37∘37^{\circ} Kuzey) daha yüksek olması,
II. Yaz mevsiminde Güneydoğu Anadolu’daki (37∘37^{\circ} Kuzey) sıcaklık değerlerinin Akdeniz kıyılarından (36∘36^{\circ} Kuzey) daha yüksek olması,
III. Dağların güney yamaçlarında tarım ürünlerinin kuzey yamaçlara göre daha erken olgunlaşması

durumlarından hangileri, Türkiye’de göreceli konum faktörlerinin mutlak konumun sıcaklık üzerindeki etkisini tersine çevirdiğine kanıt olarak gösterilebilir?

  1. A
    Yalnız I
  2. B
    Yalnız II
  3. I ve IIAnswer
  4. D
    II ve III
  5. E
    I, II ve III

Answer

Kış mevsiminde Samsun'un Şanlıurfa'dan ılık olması ve yaz mevsiminde Güneydoğu Anadolu'nun Akdeniz'den sıcak olması, enlem etkisinin göreceli konumca baskılandığını gösteren I ve II numaralı durumlardır.
Doğru cevap kışın Samsun'un güneydeki Şanlıurfa'dan ılık olması ve yazın kuzeydeki Güneydoğu Anadolu'nun güneydeki Akdeniz kıyılarından daha sıcak olması durumlarını içerir. Bu iki örnekte de enlem etkisine göre daha soğuk olması gereken yerlerin, denizellik veya karasallık gibi göreceli konum faktörleri nedeniyle daha sıcak olduğu görülür; bu da enlem etkisinin tersine döndüğünü kanıtlar.

Step-by-Step Solution

1
Enlem-sıcaklık ilişkisinin (mutlak konum) temel kuralını hatırla.
Normal şartlarda güneyden kuzeye gidildikçe (Ekvator'dan uzaklaşıldıkça) sıcaklıkların azalması beklenir.
Güneş ışınlarının geliş açısının enleme bağlı olarak daralması.
2
Birinci öncülü (Samsun-Şanlıurfa kıyaslaması) analiz et.
Samsun (41∘41^{\circ} K) daha kuzeyde olmasına rağmen kışın Şanlıurfa'dan (37∘37^{\circ} K) daha ılıktır. Bu bir enlem-sıcaklık çelişkisidir.
Samsun'un deniz kıyısında (denizellik) ve düşük yükseltide olması, Şanlıurfa'nın ise karasal ve daha yüksek olması enlem etkisini tersine çevirmiştir.
3
İkinci öncülü (Güneydoğu Anadolu-Akdeniz kıyaslaması) analiz et.
Güneydoğu Anadolu (37∘37^{\circ} K), daha güneydeki Akdeniz kıyılarından (36∘36^{\circ} K) yazın daha sıcaktır. Bu bir enlem-sıcaklık çelişkisidir.
Şiddetli karasallık, Basra alçak basıncının getirdiği sıcak hava ve çöl rüzgarları, güneydeki denizel etkinin önüne geçerek sıcaklığı artırmıştır.
4
Üçüncü öncülü (Bakı etkisi) analiz et.
Güney yamaçların daha sıcak olması ve ürünlerin erken olgunlaşması mutlak konumun bir sonucudur.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için güney yamaçlar güneş ışınlarını daha dik açıyla alır; bu durum enlem ve bakı kuralıyla uyumludur, bir terslik teşkil etmez.

Key Concept

Enlem-Sıcaklık Çelişkisi (Anomali)

Hints

1
Enlem etkisine göre daha kuzeyde olan bir yerin daha soğuk olması gerekir. Eğer kuzeydeki yer daha sıcaksa burada bir 'enlem-sıcaklık çelişkisi' vardır.
2
Bakı etkisi, Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de olmasından kaynaklanır ve matematik konumun iklim üzerindeki doğrudan etkisidir.
3
Ocak ayında Karadeniz kıyılarının (Samsun, Rize vb.) İç ve Güney Anadolu'nun bazı bölgelerinden sıcak olması denizellik faktörünün enlemi yendiğinin en açık kanıtıdır.

Practice More

İndirgenmiş sıcaklık haritaları ile gerçek sıcaklık haritaları arasındaki farkları çalışarak yükselti faktörünün etkisini daha iyi kavrayabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Türkiye'de İklimi Etkileyen Faktörler

More questions from this topic