Examkin

Question

Difficulty: HardRüzgar Şekilleri

Rüzgârlar, aşındırma faaliyetlerini gerçekleştirirken taşıdıkları kum tanelerini genellikle yerden 1−1,51-1,5 metre yüksekliğe kadar sıçratabilirler (saltasyon). Bu nedenle rüzgârın korazyon (aşındırma) gücü, zemine yakın seviyelerde en yüksek noktaya ulaşırken yükseklik arttıkça hızla azalır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu durumun morfolojik sonuçlarından biri olarak gösterilemez?

  1. A
    Mantarkayaların alt kısımlarının üst kısımlarına göre daha fazla incelerek masaya benzer bir yapı kazanması
  2. B
    Şahit kayaların taban kesimlerinde rüzgâr oyuklarının ve aşınma izlerinin daha belirgin olması
  3. C
    Yerden yüksekliği fazla olan dik yamaçların üst kesimlerinde rüzgârın şekillendirici etkisinin zayıf kalması
  4. Rüzgârın taşıdığı çok ince boyutlu toz ve mil gibi malzemelerin (lössler) yüzeyden çok yükseklere çıkarak uzaklara taşınabilmesiAnswer
  5. E
    Kayaların alt yüzeylerinde rüzgârın savurduğu kumların etkisiyle oluşan tafoni adı verilen küçük oyukların daha yoğun görülmesi

Answer

Rüzgârın taşıdığı çok ince boyutlu malzemelerin (lössler) yüzeyden çok yükseklere çıkarak uzaklara taşınabilmesi, rüzgârın aşındırma gücünün zemine yakın seviyelerde yoğunlaşmasının bir sonucu değildir; aksine bu durum rüzgârın askıda taşıma (süspansiyon) yeteneğiyle ilgilidir.
Rüzgârın aşındırma (korazyon) gücünün zemine yakınlığı, kum tanelerinin ağırlığı nedeniyle sadece belli bir yüksekliğe (1−1,51-1,5 m) kadar sıçrayabilmesinden kaynaklanır. Mantarkaya, şahit kaya ve tafonilerin alt kısımlarındaki karakteristik aşınma izleri bu durumun doğrudan sonucudur. Ancak löss gibi çok ince boyutlu malzemelerin taşınması süspansiyon (havada asılı kalma) mekanizmasıyla gerçekleşir. Bu malzemeler yüzeyden yüzlerce metre yükselebilir ve çok uzaklara taşınabilir. Dolayısıyla bu durum, rüzgârın aşındırma gücünün zemine hapsolmasının bir sonucu değil, rüzgârın taşıma kapasitesinin bir başka boyutudur.

Step-by-Step Solution

1
Rüzgârın taşıma ve aşındırma mekanizmalarını analiz etme
Kum taneleri ağır olduğu için saltasyon (sıçrama) ile yerden en fazla 1−1,51-1,5 metre yükseklikte taşınır; bu da aşındırmanın (korazyon) zeminde yoğunlaşmasına neden olur.
Soruda verilen öncül bilgiyi morfolojik şekillerle eşleştirmek için mekanizmanın anlaşılması gerekir.
2
Aşındırma şekillerini (Mantarkaya, Şahit Kaya, Tafoni) değerlendirme
Bu şekillerin hepsinde rüzgârın çarptırdığı kumların etkisiyle 'alttan oyulma' veya 'alt seviyede yoğunlaşma' gözlenir.
Verilen öncülün sahadaki fiziksel yansımalarını doğrulamak için gereklidir.
3
Seçeneklerdeki aykırı durumu (Löss transportu) tespit etme
Lössler (toz/mil) çok hafiftir ve rüzgâr tarafından süspansiyon (askıda kalma) yoluyla binlerce metre yükseğe çıkarılabilir.
Lösslerin taşınması, rüzgârın aşındırma gücünün zemine yakınlığı ile açıklanan bir durum değildir.

Key Concept

Rüzgârın Korazyon (Aşındırma) Gücü ve Saltasyon Limiti

Hints

1
Rüzgârın kumları neden sadece belirli bir yüksekliğe kadar taşıyabildiğini ve bunun aşındırma şekillerine nasıl yansıyacağını düşünün.
2
Seçeneklerdeki 'aşındırma' (korazyon) ve 'biriktirme/taşıma' süreçlerini birbirinden ayırmaya çalışın.
3
Lössler çok ince taneli (toz boyutunda) oldukları için rüzgâr tarafından çok yükseklere taşınabilirler; bu durum ağır kum tanelerinin zemindeki aşındırmasından farklıdır.

Practice More

Türkiye'de rüzgâr aşındırma ve biriktirme şekillerinin en yaygın olduğu Konya-Karapınar çevresindeki topografik değişimleri inceleyiniz.

Alternative Method

Rüzgârın taşıma yöntemlerini (Sürüklenme, Saltasyon, Süspansiyon) karşılaştırarak hangi yöntemin yer şeklinin 'alt' veya 'üst' kısmında etkili olacağını analiz edebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Rüzgar Şekilleri

More questions from this topic