Türkiye'nin jeolojik evrimi incelendiğinde, arazinin bugünkü ana morfolojik görünümünü kazanmasında 'Neotektonik Dönem' (III. Jeolojik Zaman'ın sonlarından günümüze kadar devam eden süreç) belirleyici olmuştur. Arap Levhası'nın kuzeye doğru hareket ederek Avrasya Levhası ile çarpışması ve Anadolu'yu fay hatları boyunca batıya doğru itmesi, bu dönemin en önemli tektonik mekanizmasıdır.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de bu dönemin (Neotektonik Dönem) yarattığı tektonik ve jeomorfolojik sonuçlardan biri değildir?
- ADoğu Anadolu'da Arap Levhası'nın sıkıştırmasına bağlı olarak yerkabuğunun kalınlaşması ve geniş alanlı volkanik çıkışların yaşanması
- BBatı Anadolu'da kuzey-güney yönlü gerilme kuvvetlerinin etkisiyle kırıklı dağların (horst) ve çöküntü ovalarının (graben) belirginleşmesi
- Türkiye arazisinin temelini oluşturan Yıldız, Menderes ve Kırşehir gibi masif kütlelerin metamorfizmaya uğrayarak ilk kez kıtasal çekirdekler oluşturmasıAnswer
- DKuzey Anadolu ve Doğu Anadolu gibi kıta içi büyük yanal atımlı fay kuşaklarının oluşarak sismik aktivitenin bu hatlarda yoğunlaşması
- EAnadolu blokunun toptan yükselmesine (epirojenez) bağlı olarak akarsuların yataklarını derinleştirmesi ve vadi yamaçlarında taraçaların (sekilerin) meydana gelmesi
Answer
Türkiye arazisinin temelini oluşturan masif kütlelerin (Yıldız, Menderes, Kırşehir vb.) metamorfizmaya uğrayarak ilk kez kıtasal çekirdekler oluşturması
Sorunun doğru cevabı, masif kütlelerin ilk kez kıtasal çekirdekler oluşturduğunu belirten ifadedir. Türkiye arazisinin bugünkü sismik ve morfolojik yapısını oluşturan 'Neotektonik Dönem', III. Jeolojik Zaman'ın sonlarından itibaren etkili olmuştur (Fay hatları, Ege grabenleri, Doğu Anadolu volkanizması, toptan yükselme). Ancak Yıldız (Istranca), Menderes, Kırşehir, Bitlis ve Daday-Devrekani gibi masif araziler, Türkiye'nin temelini oluşturan en yaşlı parçalardır ve I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) Hersiniyen ve Kaledoniyen orojenezleriyle kıvrılarak sertleşmişlerdir. Dolayısıyla masiflerin ilk oluşumu Neotektonik dönemin değil, yüz milyonlarca yıl önceki Paleotektonik dönemin bir sonucudur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Jeolojik Zamanlar ve Türkiye'nin Tektonik Evrimi
Hints
1
Neotektonik dönem, Türkiye'nin 'genç' jeolojik yapısını kazandığı, fay hatlarının, günümüz sıradağlarının ve volkanlarının son şeklini aldığı III. Zaman sonu ve IV. Zaman'ı ifade eder.
2
Seçeneklerdeki olaylardan dördü, bu gençleşme ve yükselme döneminde (Senozoik) meydana gelmiştir. Bir seçenek ise Türkiye arazisinin en yaşlı ve sert kütlelerinin oluşumunu anlatmaktadır.
3
Yıldız, Menderes, Kırşehir, TaşTaşköprü-Daday gibi alanlara 'masif' denir. Masifler, Türkiye'de I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş ilk kıta çekirdekleridir.
Practice More
Türkiye'deki masif arazilerin dağılışını ve I. Jeolojik Zaman'da oluşan madenleri (özellikle taş kömürü) harita üzerinden tekrar ediniz.
Alternative Method
Jeolojik zamanları eşleştirme tablosu zihninizde canlandırıldığında; Fay hatları, Ege kıyıları, Volkanizma ve Toptan yükselme kavramlarının hepsi III. veya IV. zaman sütununda yer alırken, 'Masif' kavramının I. zaman sütununda olduğu hatırlanarak soru pratik şekilde çözülebilir.
Estimated Time:1m 30s