Türkiye'de özellikle Batı ve Orta Toroslar kuşağında yaygın olarak görülen polyeler (karstik ovalar), çevrelerine göre çukurda kalan ve tabanlarında geniş düzlüklerin bulunduğu kapalı veya yarı-kapalı havzalardır. Bu ovaların drenajı, tabanlarında veya kenar kısımlarında yer alan ve yer altı sistemine bağlanan 'düden' (subatan) adı verilen doğal boşluklar vasıtasıyla gerçekleşir. Elmalı, Kestel ve Gembos gibi polyelerde, düdenlerin varlığına rağmen kış ve bahar aylarında yüzeyde geniş su birikintileri (geçici göller) oluşabilmektedir. Buna göre, bir polye sahasında tahliye noktalarının (düden) bulunmasına karşın suyun boşaltılamayarak göllenme meydana gelmesinin temel morfolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- Yer altı su seviyesinin düdenlerin ağzına kadar yükselmesi veya bu boşlukların alüvyonlarla tıkanmasıAnswer
- BBölgede kimyasal aşınmanın durarak mekanik çözülmenin ön plana çıkması
- CPolyelerin oluşum sürecinde sadece rüzgar erozyonunun etkili olması
- DKarstik platoların her zaman deniz seviyesinin altında yer alan çukurluklar olması
- EBölgedeki kalker tabakalarının geçirimsiz bir kristal yapıya sahip olması
Answer
Göllenmenin temel nedeni, yer altı su seviyesinin yükselerek düdenlerin tahliye kapasitesini sıfırlaması veya bu kanalların fiziksel olarak tıkanmasıdır.
Doğru seçenek, polyelerin hidrolojik döngüsündeki kritik sınırı açıklar. Polyeler, sularını yer altına boşaltan düdenlere (subatan) sahiptir. Ancak kış ve bahar aylarında yağışın artmasıyla yer altı su seviyesi yükselerek düdenlerin seviyesine ulaştığında, yer altı sistemi daha fazla su kabul edemez. Ayrıca sel sularının getirdiği alüvyonlar bu delikleri tıkayarak tahliyeyi durdurur. Bu durum, düdenlerin varlığına rağmen ovanın tabanında geçici göllerin oluşmasına neden olur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Polye Drenajı ve Düden Mekanizması
Hints
1
Polyelerin kapalı birer kova gibi olduğunu ve tabandaki düdenlerin de tahliye delikleri olduğunu hayal edin.
2
Bir lavabonun gideri (düden) açık olsa bile, alttaki boru tamamen suyla doluysa veya giderin üzeri tortuyla kaplıysa su neden gitmez?
3
Yer altı su tablasının yükselmesi, düdenlerin suları aşağı çekmek yerine bazen yukarı doğru vermesine neden olabilir; bu durum tahliyeyi imkansız kılar.
Practice More
Karstik kaynakların (voklüz) debisinin neden kışın arttığını ve polyelerle olan bağlantısını araştırabilirsiniz.
Alternative Method
Soruyu 'Karstik Sistemlerde Doygunluk' kavramı üzerinden düşünerek, yer altı ve yer üstü sularının bağlantısını kurabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s