Examkin

Question

Difficulty: MediumTürkiye'de Rüzgarlar

Türkiye'de etkili olan yerel rüzgârlar "KAYIP SAKAL" (Karayel, Yıldız, Poyraz - Samyeli, Kıble, Lodos) akrostişi ile kodlanır. Bu rüzgârlardan kuzey sektörlü olanlar genellikle sıcaklığı düşürürken, güney sektörlü olanlar sıcaklığı yükseltir. Ancak bazı durumlarda rüzgârın ulaştığı bölgedeki sıcaklık artışı, rüzgârın geldiği yönün enlem etkisinden (matematik konum) değil, yer şekilleriyle olan etkileşiminden (özel konum) kaynaklanır.

Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde rüzgârın sıcaklığı artırmasındaki temel sebep "enlem etkisi" değil, yer şekillerine bağlı olarak oluşan "Fön etkisi"dir?

  1. A
    Lodos rüzgârının kış mevsiminde Ege kıyılarında sıcaklığı artırarak kar erimelerine neden olması
  2. B
    Kıble rüzgârının yaz aylarında Akdeniz kıyılarında bunaltıcı sıcaklara yol açması
  3. Yıldız rüzgârının Kuzey Anadolu Dağları'nı aşıp iç kesimlerdeki vadi tabanlarına inerken sıcaklığı belirgin şekilde yükseltmesiAnswer
  4. D
    Samyeli (Keşişleme) rüzgârının Güneydoğu Anadolu'da tarım ürünlerinin erken olgunlaşmasını sağlaması
  5. E
    Karayel rüzgârının kışın Balkanlar üzerinden gelerek Marmara'da dondurucu etki yapması

Answer

Yıldız rüzgârının Kuzey Anadolu Dağları'nı aşıp iç kesimlerdeki vadi tabanlarına inerken sıcaklığı belirgin şekilde yükseltmesi
Doğru cevap, kuzeyden esmesine rağmen (normalde soğutması gerekirken) dağ yamacından aşağı inerek ısınan hava kütlesini tarif etmektedir. Yıldız rüzgârı kuzeyden gelir, ancak Karadeniz Dağları'nı aşarak iç kesimlerdeki vadi tabanlarına (örneğin Kelkit Vadisi veya Çoruh Vadisi) indiğinde sürtünme etkisiyle her 100100 metrede 1∘C1^\circ C ısınır. Bu durum, rüzgârın yönünden bağımsız olarak gelişen ve yer şekillerine (özel konuma) bağlı olan Fön etkisidir.

Step-by-Step Solution

1
Rüzgârların yönlerini ve enlem etkilerini hatırla.
Kuzeyden gelenler (Karayel, Yıldız, Poyraz) soğutur; Güneyden gelenler (Samyeli, Kıble, Lodos) ısıtır.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için güneyden gelen rüzgârlar sıcak, kuzeyden gelenler soğuktur (Matematik Konum).
2
Seçeneklerdeki ısınma nedenlerini analiz et.
A, B ve D seçeneklerinde ısınma, rüzgârın güneyden gelmesiyle (enlem) uyumludur.
Bu seçeneklerde rüzgârın estiği yön ile sıcaklık etkisi arasında bir çelişki yoktur.
3
İstisnai durumu (Fön etkisi) tespit et.
C seçeneğinde kuzeyden esen Yıldız rüzgârının sıcaklığı artırdığı belirtilmiştir.
Kuzeyden gelen rüzgâr normalde soğutmalıdır; ancak dağdan aşağı inen hava sürtünme sonucu ısınır (Fön etkisi - Özel Konum).

Key Concept

Türkiye'de Rüzgârlar: Matematik Konum (Enlem) ve Özel Konum (Fön) Ayırımı

Hints

1
Türkiye'de güneyden esen rüzgârlar (Lodos, Kıble, Samyeli) zaten sıcaktır; bu enlem etkisidir.
2
Fön etkisi, rüzgârın yönüne bakmaksızın, bir hava kütlesinin dağ yamacından aşağı inmesiyle oluşur.
3
Kuzeyden gelen (soğuk olması beklenen) bir rüzgârın bir yeri ısıttığı seçeneği bulmalısın.

Practice More

Rize ve çevresinde görülen mikroklima alanlarında (turunçgil ve zeytin tarımı) Fön rüzgârlarının etkisini araştırabilirsiniz.

Alternative Method

KAYIP SAKAL şifresinde üstteki üçlü (K-Y-P) kuzeyli soğuk, alttaki üçlü (S-K-L) güneyli sıcaktır. Eğer üstteki üçlüden biri bir yeri ısıtıyorsa orada mutlaka Fön etkisi vardır.
Estimated Time:1m 15s
Rate this question

Topics

Türkiye'de Rüzgarlar

More questions from this topic