Osmanlı Devleti'nde 1695 yılında yürürlüğe giren Malikâne Sistemi, mirî toprak gelirlerinin (mukataa) muaccelle ve müeccelle bedelleri karşılığında kişilere ömür boyu ihale edilmesi esasına dayanıyordu. Bu sistem, devletin nakit ihtiyacını kısa vadede çözmüş olsa da uzun vadede taşradaki güç dengelerini sarsmıştır.
Malikâne Sistemi'nin hukukî altyapısı ve taşradaki siyasî etkileri birlikte değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi bu sistemin Osmanlı toprak rejimi ve merkezî idaresi üzerindeki en belirleyici sonucudur?
- AToprakların 'Rakabe' (çıplak mülkiyet) hakkının devlete ait olması ilkesi tamamen terk edilmiş ve Batılı anlamda 'Özel Mülkiyet' rejimi resmen başlamıştır.
- Mirî mülkiyetin özünü teşkil eden 'Rakabe' hakkı hukukî olarak devlette kalmaya devam etse de, gelirlerin ömür boyu tahsisi yerel mültezimlerin 'Âyan' olarak güçlenmesine ve merkezî otoritenin taşradaki malî-idari denetiminin zayıflamasına yol açmıştır.Answer
- CDirlik sisteminin temelini oluşturan 'Tasarruf' (kullanım) hakkının babadan oğula geçme kuralı tamamen yasaklanmış, toprak yönetimi doğrudan merkezî bürokrasiye devredilmiştir.
- DVakıf arazilerinin tamamı mirî statüye alınarak Malikâne kapsamına dahil edilmiş ve böylece hayır kurumlarının yerel siyasetteki etkisi mutlak suretle sonlandırılmıştır.
- EKöylünün toprağı terk etmesini engelleyen 'Çift-Bozan' vergisi Malikâne sahiplerine devredilerek, taşradaki askeri sınıfların (Seyfiye) malî bağımsızlığı garanti altına alınmıştır.
Answer
Mirî mülkiyetin özünü teşkil eden 'Rakabe' hakkı hukukî olarak devlette kalmaya devam etse de, gelirlerin ömür boyu tahsisi yerel mültezimlerin 'Âyan' olarak güçlenmesine ve merkezî otoritenin taşradaki denetiminin zayıflamasına yol açmıştır.
Malikâne sistemi, mirî toprakların (mülkiyeti devlete ait topraklar) gelirlerinin ömür boyu bir kişiye bırakılmasıdır. Hukukî olarak toprağın asıl sahibi (Rakabe sahibi) hâlâ devlettir. Ancak bu hakkın kalıcılaşması, taşradaki mültezimlerin zamanla yerel hanedanlara dönüşmesine ve 'Âyan' denilen sınıfın güçlenmesine neden olmuştur. Bu durum, devletin taşradaki doğrudan kontrolünü zayıflatan en kritik unsurdur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Osmanlı Toprak Hukukunda Mülkiyet (Rakabe) ve Malikâne Sistemi-Âyan İlişkisi
Hints
1
Malikâne sistemi, iltizamın (vergi toplama hakkı ihalesi) ömür boyu sürecek şekilde genişletilmiş halidir.
2
Toprağın asıl mülkiyeti (rakabe) ile kullanım hakkı (tasarruf) arasındaki farkı hatırlayın. Rakabe Malikâne sisteminde el değiştirmiş midir?
3
18. yüzyılda taşrada güçlenen 'Âyan' sınıfı, ekonomik gücünü hangi toprak yönetim sistemindeki kalıcılıktan almıştır?
Practice More
Malikâne sisteminin 18. yüzyıl sonundaki 'Sened-i İttifak' üzerindeki etkilerini incelemek konuyu pekiştirir.
Alternative Method
Sistemi bir 'mülkiyet' değişimi değil, 'hak tahsisi' değişimi olarak analiz etmek, sizi özel mülkiyet çeldiricisinden kurtaracaktır.
Estimated Time:2m 30s