Türkiye'de kalıcı kar (toklutaş) sınırı ve buzullaşma etkilerinin alt sınırı, matematik konum gereği güneyden kuzeye doğru gidildikçe enlem etkisiyle alçalma eğilimi gösterir. Ancak özel konum şartları, bu genel kuralın bölgesel ölçekte sapmalara uğramasına neden olabilmektedir. Örneğin, Doğu Karadeniz kıyı kuşağındaki yüksek dağlarda Pleistosen dönemine ait buzul izlerinin başladığı yükseltinin, Türkiye'nin iç ve güney kesimlerindeki benzer hatta daha yüksek zirvelere sahip dağlara göre çok daha aşağılarda yer aldığı görülmektedir.
Bu durumun ortaya çıkmasında ve buzul sınırının enlem etkisinden bağımsız olarak alçalmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?
- ADağların kuzey yamaçlarının 'bakı' etkisiyle güneş ışınlarını daha eğik açıyla alması ve buharlaşmanın az olması
- Karadeniz üzerinden gelen nemli hava kütlelerinin, yüksek kesimlerde çok yoğun kar yağışı ve birikimine (beslenmeye) olanak sağlamasıAnswer
- CKuzey Anadolu Dağları'nın jeolojik yapısının volkanik kayaçlardan oluşması nedeniyle ısıyı daha geç iletmesi
- DDağların kıyıya paralel uzanması sonucu oluşan 'sıcaklık terselmesi' olaylarının yaz aylarında erimeyi tamamen durdurması
- EKuvaterner buzullaşması sırasında Karadeniz çanağının tamamen buzlarla kaplanarak bir soğuma merkezi haline gelmesi
Answer
Karadeniz üzerinden gelen nemli hava kütlelerinin yüksek kesimlerde yoğun kar birikimine olanak sağlaması
Buzulların oluşabilmesi için yıllık kar birikiminin (beslenme), erime miktarından (kayıp) fazla olması gerekir. Doğu Karadeniz kıyı kuşağındaki dağlar, Karadeniz'den gelen nemli hava kütleleri sayesinde çok yüksek miktarda kar yağışı alır. Bu yoğun beslenme, sıcaklık enlem gereği çok düşük olmasa bile buzulların ve buzul izlerinin daha alçak seviyelerde (deniz seviyesine daha yakın) oluşmasına imkan tanır. Bu durum, özel konumun (nemliliğin) matematik konum (enlem) etkisini baskıladığı bir örnektir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Buzul Sınırı ve Nemlilik İlişkisi
Hints
1
Buzul oluşumu için sadece soğuk hava yeterli midir, yoksa yağan karın miktarı da önemli midir?
2
Türkiye'de en çok yağış alan bölgeyi ve bu yağışın yüksek dağlarda kışın neye dönüştüğünü düşünün.
3
Nemli bölgelerde kar birikimi (beslenme) fazla olduğu için erime zorlaşır ve kalıcı kar sınırı daha aşağıya iner.
Practice More
Türkiye'deki güncel buzulların hangi dağlarda toplandığını ve bu dağların yükselti değerlerini harita üzerinde inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s