Examkin

Question

Difficulty: HardAkarsu Şekilleri

Türkiye'nin iç kesimlerinde, özellikle bitki örtüsünün cılız ve arazinin sel sularıyla aşınmaya müsait olduğu alanlarda 'kırgıbayır' (badlands) ve 'peri bacaları' gibi yer şekillerine rastlanmaktadır. Her iki yer şeklinin oluşum süreçleri ve karakteristik özellikleri dikkate alındığında, bu şekilleri birbirinden ayıran 'temel' litolojik (kayaç yapısı) fark aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Kırgıbayırın sadece kireç taşlı (karstik) sahalarda, peri bacalarının ise sadece volkanik sahalarda oluşması
  2. Peri bacalarının oluşumunda farklı dirençteki (tüf-bazalt) tabakaların bulunması, kırgıbayırın ise daha homojen ve gevşek (kil-marn) dokulu yamaçlarda gelişmesiAnswer
  3. C
    Kırgıbayırın oluşumunda rüzgarın, peri bacalarının oluşumunda ise sadece akarsuların etkili olması
  4. D
    Peri bacalarının aşındırma, kırgıbayırın ise biriktirme yoluyla meydana gelmesi
  5. E
    Kırgıbayırın deniz seviyesine yakın yerlerde, peri bacalarının ise yüksek platolarda oluşması

Answer

Peri bacalarının oluşumu için tabakalar arasında direnç farkı (tüf üzerine bazalt gibi) gerekirken, kırgıbayır daha homojen killi/marnlı arazilerdeki sel yarıntılarıdır.
Peri bacalarının oluşabilmesi için akarsu ve sel sularının aşındırmasına karşı farklı direnç gösteren tabakaların (üstte dirençli bazalt, altta yumuşak tüf) üst üste bulunması zorunludur. Bu durum 'seçici aşınmaya' neden olur. Kırgıbayır (badlands) ise bitki örtüsünden yoksun, killi ve marnlı yamaçların sel suları tarafından yoğun bir şekilde dilimlenmesiyle oluşur ve peri bacalarındaki gibi belirgin bir direnç farkı/şapka yapısı gerektirmez.

Step-by-Step Solution

1
Dış Kuvvet Analizi
Hem peri bacaları hem de kırgıbayır (badlands), akarsu ve özellikle sağanak yağışlar sonrası oluşan sel sularının aşındırmasıyla oluşur.
Her iki şeklin de 'akarsu aşınım şekli' kategorisinde olduğunu belirlemek gerekir.
2
Litolojik Yapı Karşılaştırması
Peri bacalarında üstte dirençli bir 'şapka' (bazalt, andezit vb.) ve altta daha yumuşak bir 'gövde' (tüf) bulunur. Kırgıbayırda ise genellikle homojen, killi ve marnlı bir yüzey sel suları tarafından dilimlenir.
Şekillerin karakteristik yapısal farklarını (seçici aşınma vs. genel aşınma) saptamak gerekir.
3
Sonuçlandırma
Temel farkın kayaç yapısındaki direnç dağılımı olduğu sonucuna varılır.
Soruda istenen 'temel litolojik fark' bu değişkenlikte saklıdır.

Key Concept

Akarsu Aşındırmasında Litolojik Kontrol

Hints

1
Peri bacalarının üzerindeki 'şapka' kısmının neden orada kaldığını düşünün.
2
Kırgıbayır (badlands) kelime anlamı olarak 'verimsiz, kötü arazi' demektir ve sel sularının killi yamaçlarda açtığı binlerce küçük kanaldan oluşur.
3
Peri bacalarında bazalt ve tüf gibi farklı dirençteki volkanik kayaçlar varken, kırgıbayırda yüzey daha çok homojen killi yapıdadır.

Practice More

Karstik aşınım şekilleri (lapya, dolin) ile kırgıbayırı karıştırmamak için kayaç yapısı farklarına (kalker vs kil) tekrar göz atın.

Alternative Method

Dış kuvvetleri eleyerek gidin; her ikisinin de rüzgar değil, su (akarsu/sel) şekli olduğunu hatırlamak seçeneklerin çoğunu elemenizi sağlar.
Estimated Time:1m 40s
Rate this question

Topics

Akarsu Şekilleri

More questions from this topic