Türkiye'de etkili olan yerel rüzgarların sıcaklık ve nem üzerindeki etkileri, hem rüzgarın esiş yönüne (enlem/matematik konum) hem de yer şekilleriyle olan etkileşimine (fön etkisi/özel konum) bağlı olarak değişim gösterir. Bazı kış günlerinde, güney yönlü bir rüzgarın bir dağ sırasını aşarak diğer yamaçta alçalması sonucunda sıcaklıklar mevsim normallerinin çok üzerine çıkabilmekte ve bu durum ani kar erimeleriyle taşkınlara yol açabilmektedir.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi rüzgarın hem enlem hem de özel konum (fönleşme) şartlarının birleşmesiyle ortaya çıkan bu duruma en uygun örnektir?
- Kış mevsiminde güneybatıdan esen Lodos'un, Toros Dağları'nı aşarak İç Anadolu'nun güneyinde sıcaklığı aniden artırıp kar erimelerine neden olmasıAnswer
- BSamyeli rüzgarının yaz aylarında Güneydoğu Anadolu'da buharlaşmayı şiddetlendirerek tarımsal kuraklığı artırması
- CKarayel rüzgarının kış mevsiminde Balkanlar üzerinden gelerek Trakya'da sıcaklıkları sıfırın altına düşürmesi ve don olaylarına yol açması
- DPoyraz rüzgarının kışın Karadeniz üzerinden geçerken nem toplayıp Doğu Karadeniz kıyılarına bol miktarda kar yağışı bırakması
- EYaz aylarında Ege kıyı şeridinde denizden karaya doğru esen İmbat rüzgarının öğle saatlerinde havayı serinletmesi
Answer
Kış mevsiminde güneybatı yönünden gelen Lodos'un, Toros Dağları'nı aşarak kuzey yamaçlarda (fön etkisiyle) sıcaklığı ekstrem seviyelere çıkarması ve kar erimelerine yol açması
Doğru seçenek olan Lodos örneğinde iki aşamalı bir ısınma vardır: Birincisi, rüzgarın güneyden (ekvator yönünden) gelmesi nedeniyle sahip olduğu enlem kaynaklı sıcaklıktır. İkincisi, bu sıcak hava kütlesinin Toroslar gibi yüksek dağ sıralarını aşarken kuzey yamaca doğru alçalması sonucu oluşan fön etkisidir. Bu birleşim, kışın karların aniden erimesine neden olacak kadar şiddetli bir sıcaklık artışı yaratır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Türkiye'de Rüzgarların Enlem ve Yer Şekilleri Etkileşimi
Hints
1
Türkiye'de 'Kayıp Sakal' şifresindeki güney rüzgarlarının hangilerinin ısıtıcı olduğunu düşünün.
2
Sıcaklığın mevsim normallerinin çok üstüne çıkması için sadece yön yetmez; havanın sürtünmeyle ısındığı 'Fön' mekanizmasını da aramalıyız.
3
Lodos rüzgarı Torosları aştığında 'Kar Yiyen' rüzgarı olarak bilinir; çünkü hem güneyden gelir hem de fön etkisiyle aşırı ısınır.
Practice More
Fön rüzgarlarının Türkiye'de sadece Akdeniz'de değil, Doğu Karadeniz (Rize-Artvin çevresi) kıyılarında da turunçgil ve zeytin tarımına (mikroklima) olanak sağladığını inceleyin.
Estimated Time:1m 30s