Türkiye'nin genç ve engebeli bir topoğrafyaya sahip olması, akarsuların hem aşındırma hem de biriktirme süreçlerinde çeşitli yer şekilleri oluşturmasına zemin hazırlamıştır. Bir yer şeklinin oluşabilmesi için akarsuyun gücünün yanı sıra; arazinin litolojik yapısı, yatak eğimi ve kıyı özellikleri gibi faktörlerin de uygun olması gerekir.
Buna göre, akarsu yer şekilleri ve bu şekillerin oluşum şartları ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
- APeri bacası; volkanik tüflerle kaplı arazilerde sel sularının aşındırmasıyla oluşur; oluşumunda rüzgarın dolaylı, volkanizmanın ise hazırlayıcı etkisi vardır.
- BDev kazanı; akarsu yatağındaki ani eğim kırıklıklarına (şelale) bağlı olarak, düşen suyun kinetik enerjisiyle zemini mekanik olarak oyması sonucu oluşan çukurlardır.
- Delta ovası; akarsuyun taşıdığı alüvyonları; kıta sahanlığının (shelf) dar, denizin derin ve kıyı akıntılarının güçlü olduğu alanlarda biriktirmesiyle oluşur.Answer
- DKırgıbayır; bitki örtüsünün cılız, arazinin killi ve geçirimsiz olduğu eğimli yamaçlarda yüzeysel akışın (sel suları) toprağı derin yarıklarla parçalamasıdır.
- EBirikinti yelpazesi; dağ yamaçlarından düzlüğe inen akarsuların taşıma gücünün azaldığı dağ eteklerinde, taşıdıkları materyalleri koni veya yelpaze şeklinde yığmasıdır.
Answer
Delta ovalarının oluşumu için kıta sahanlığının dar değil, geniş olması; denizin derin değil, sığ olması ve kıyı akıntılarının güçlü değil, zayıf olması gerekmektedir.
Delta ovasının oluşabilmesi için akarsuyun getirdiği alüvyonların deniz tarafından süpürülmemesi gerekir. Bu da ancak denizin sığ olduğu (kıta sahanlığının geniş olduğu) ve güçlü akıntıların bulunmadığı yerlerde mümkündür. Seçenekte verilen 'dar kıta sahanlığı' ve 'güçlü akıntı' şartları deltanın değil, falezli veya derin kıyıların bir özelliğidir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Delta Oluşum Şartları ve Akarsu Şekilleri Sınıflandırması
Hints
1
Delta ovası bir 'biriktirme' şeklidir; biriktirme için denizin akarsu yükünü kabul edecek kadar sakin ve sığ olması gerekir.
2
Kıta sahanlığının (shelf) dar olduğu kıyılarda deniz seviyesi aniden derinleşir. Bu durum alüvyonların birikmesini kolaylaştırır mı yoksa zorlaştırır mı?
3
Türkiye'de Çukurova ve Bafra gibi deltaların bulunduğu kıyıların ortak özelliği sığ olmaları ve güçlü dip akıntılarından korunmuş olmalarıdır.
Practice More
Türkiye'deki başlıca delta ovalarını (Çukurova, Silifke, Çarşamba, Bafra ve Ege deltaları) harita üzerinde inceleyerek kıta sahanlığı genişliği ile ilişkisini pekiştirin.
Alternative Method
Eleme yöntemi: Peri bacası, Dev kazanı ve Kırgıbayır'ın kesinlikle aşındırma şekli olduğunu hatırlayarak, biriktirme şekli olan Delta ve Birikinti yelpazesi seçeneklerine odaklanıp hangisinin şartlarının hatalı verildiğini kontrol edebilirsiniz.
Estimated Time:1m 40s