Türkiye arazisinin büyük bir bölümü Üçüncü Zaman (Tersiyer) sonlarında dış kuvvetlerin aşındırma faaliyetleri sonucunda deniz seviyesine yakın, hafif dalgalı bir düzlük (peneplen) görünümü almıştır. Ancak günümüzde akarsuların bu eski aşınım yüzeyleri üzerinde derin "V" şekilli çentik vadiler oluşturarak aktığı görülmektedir. Türkiye'nin yer şekillerinin oluşum süreci dikkate alındığında, akarsuların bu şekilde derinlere gömülmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- AAkarsuların boylarının zamanla uzayarak havzalarının genişlemesi
- Kuvaterner başında meydana gelen toptan yükselme (epirojenez)Answer
- CBitki örtüsünün tahrip edilmesi sonucu erozyonun şiddetlenmesi
- DAkarsu havzalarındaki yıllık toplam yağış miktarının artış göstermesi
- EKarstik aşınım süreçlerinin Türkiye genelinde hız kazanması
Answer
Türkiye'deki akarsuların peneplen yüzeyleri üzerinde derin vadiler oluşturmasının temel nedeni, Kuvaterner döneminde gerçekleşen epirojenik (toptan) yükselmedir.
Türkiye arazisi Üçüncü Zaman sonlarında peneplen aşamasına gelmiş olsa da, Kuvaterner döneminde (Dördüncü Zaman) meydana gelen epirojenik hareketlerle toptan yükselmiştir. Bu yükselme sonucunda akarsuların taban seviyesi ile aralarındaki mesafe artmış, bu durum akarsuların aşındırma gücünü yeniden kazanarak (gençleşerek) eski düzlükleri derinlemesine yarmasına ve çentik vadiler oluşturmasına neden olmuştur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Akarsuların Gençleşmesi ve Epirojenez İlişkisi
Hints
1
Bir akarsuyun yatağını derinlemesine aşındırabilmesi için yatak eğiminin veya arazinin deniz seviyesine göre yüksekliğinin artması gerekir.
2
Türkiye'nin ortalama yükseltisinin fazla olmasının ve akarsularımızın derin vadilerde akmasının nedeni, jeolojik olarak yakın bir zamanda gerçekleşen toptan hareketlerdir.
3
Üçüncü Zaman sonunda düzleşen arazinin Dördüncü Zaman'da yükselmesi olayına 'epirojenez' denir; bu durum akarsuların gençleşmesine yol açar.
Practice More
Akarsuların hem aşındırma hem de biriktirme yaparak oluşturduğu karma yapılı şekilleri (seki ve menderes) inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s