Türkiye'de rüzgârların yer şekillendirici etkisi incelendiğinde; bu dış kuvvetin hem doğrudan (aşındırma ve biriktirme) hem de dolaylı (diğer dış kuvvetlerin oluşturduğu şekilleri işleme) rolleri olduğu görülür. Rüzgârın aşındırma gücü (korazyon) ve süpürme etkisi (deflasyon), sahanın morfolojik gelişiminde litolojik direnç ve topoğrafik pürüzlülükle etkileşim halinde seçici bir faktör olarak karşımıza çıkar.
Buna göre, Türkiye'nin yer şekilleri ve rüzgâr süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hatalıdır?
- AMantarkayaların (şeytan masası) alt kısımlarının üst kısımlarına oranla daha fazla incelerek karakteristik formuna ulaşması, rüzgârın taşıdığı taneciklerin çarpma (korazyon) etkisinin yer seviyesinden itibaren ilk metrelik kuşakta yoğunlaşmasıyla açıklanır.
- BTürkiye'de 'Barkan' (hilal şekilli kumul) oluşumlarının geniş sahalar kaplamamasının temel sebepleri; hâkim rüzgâr yönünün yıl boyu kararsız olması, topoğrafik engebenin rüzgâr akışını türbülanslı hale getirmesi ve nemli kıyı kuşaklarının varlığıdır.
- CRüzgârın esiş yönüne paralel uzanan ve birbirlerinden keskin sırtlarla ayrılan 'U' profilli oluklar olan Yardanglar, ülkemizde özellikle kurak kapalı havza tabanlarındaki mil ve kil depoları üzerinde lokal olarak gözlenebilen aşınım şekilleridir.
- Peribacalarının konik gövdelerinin ve boyun kısımlarının incelerek bugünkü formlarını almasında, rüzgârların doğrudan korazyon (kumlama) etkisi akarsu ve sel sularının aşındırma faaliyetinden daha baskın ve öncelikli bir dış kuvvettir.Answer
- EÇöl kaldırımı (hamada) oluşumu; rüzgârın deflasyon yoluyla kum ve toz gibi ince boyutlu malzemeyi süpürüp sahadan uzaklaştırması sonucunda, yüzeyde sadece aşınmaya dirençli iri blokların ve çakılların kalmasıyla gerçekleşen bir süreçtir.
Answer
Peribacalarının oluşumunda rüzgârın akarsulardan daha baskın olduğunu savunan ifade yanlıştır; çünkü peribacalarının birincil şekillendiricisi su kuvvetidir.
Peribacalarının oluşumunda temel ve birincil dış kuvvet akarsu ve sel sularıdır. Volkanik tüfler üzerinde sel sularının açtığı yarıntılar konik yapıyı oluştururken, üstteki dirençli bloklar (bazalt vb.) bu yapıyı korur. Rüzgâr bu süreçte sadece aşınan gevşek materyalin sahadan uzaklaştırılması ve yüzeyin çok hafifçe törpülenmesinde ikincil bir rol oynar. Bu nedenle rüzgârın 'sel sularından daha baskın' olduğu ifadesi bilimsel olarak hatalıdır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Dış Kuvvetlerin Hiyerarşisi ve Rüzgârın Seçici Aşınma Süreçleri
Hints
1
Rüzgârın bir şekli 'oluşturması' ile o şekli sadece 'düzeltmesi' arasındaki farka dikkat edin.
2
Peribacaları bir volkanik arazi şeklidir; bu arazilerde asıl parçalayıcı güç yağışlar ve sel rejimli sulardır.
3
Hangi seçenekte rüzgârın rolünün olduğundan çok daha büyük gösterildiğini bulun (Peribacaları tuzağına odaklanın).
Practice More
Karstik şekillerde de rüzgârın etkisini sorgulayan soruları inceleyerek dış kuvvet etkileşimini pekiştirebilirsiniz.
Alternative Method
Dış kuvvetlerin birincil ve ikincil olduğu durumları listeleyerek eleme yapabilirsiniz. Örneğin; buzullarda buzul birincildir, peribacalarında su birincildir.
Estimated Time:2m 30s