Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) öncesinde bölgedeki kırsal yerleşmeler, sınırlı sayıdaki su kaynaklarının (kuyular, pınarlar) etrafında kümelenmiş bir yapı sergilerken, projenin tamamlanmasıyla birlikte sulama kanallarının geçtiği alanlarda konutların tarım arazilerinin içine doğru yayıldığı ve dokunun "gevşek" bir karakter kazandığı gözlemlenmiştir. Bu değişim süreci dikkate alındığında, yerleşme dokuları ve bu dokuları etkileyen faktörler hakkında yapılabilecek en doğru değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?
- Su kaynaklarının kısıtlı olduğu alanlardaki 'zorunlu toplu yerleşme' durumu, beşerî müdahalelerle suyun her noktaya ulaşması sonucunda yerini ekonomik odaklı bir mekânsal dağılıma bırakabilir.Answer
- BGüneydoğu Anadolu'da gözlenen bu yeni yerleşme düzeni, Doğu Karadeniz'deki dağınık yerleşme dokusuyla aynı doğal nedenlere (engebeli yer şekilleri) dayanmaktadır.
- CSulama kanallarının varlığı, bölgedeki tüm 'geçici' köy altı yerleşmelerinin idari olarak 'köy' statüsüne geçmesine ve dairesel bir doku kazanmasına neden olmuştur.
- Dİç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da toplu yerleşmelerin yaygın olması, sadece güvenlik kaygılarıyla açıklanan ve günümüzde tamamen terk edilmiş bir gelenektir.
- EKırsal yerleşmelerdeki bu doku değişikliği, tarımsal nüfus yoğunluğunun azalmasına ve bölgedeki 'çizgisel' (hat boyu) yerleşmelerin tamamen ortadan kalkmasına yol açmıştır.
Answer
Su kaynaklarının kısıtlı olduğu alanlardaki 'zorunlu toplu yerleşme' hali, suyun beşerî sistemlerle (GAP gibi) yayılması sonucu gevşek bir dokuya dönüşebilir.
Türkiye'de İç ve Güneydoğu Anadolu gibi suyun az olduğu kurak/yarı kurak bölgelerde toplu yerleşme bir zorunluluktur. Ancak GAP gibi büyük sulama projeleriyle su her noktaya ulaştırıldığında, insanların su kaynağının başında toplanma zorunluluğu ortadan kalkar. Bu durum, konutların tarım arazilerine yakın kurulmasına (gevşek doku) imkan tanıyarak yerleşme dokusunun evrimine neden olur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Yerleşme Dokularında Doğal ve Beşerî Faktörlerin Etkileşimi
Hints
1
Bir bölgede evlerin neden birbirine çok yakın (toplu) ya da uzak (dağınık) yapıldığını düşünürken suyun nerede olduğuna bakın.
2
Güneydoğu Anadolu normalde düzdür ama susuzdur. GAP ile su kanallar aracılığıyla tarlaların ayağına kadar gitmiştir.
3
Su eskiden sadece kuyulardaydı (toplu yerleşme), şimdi her yerde (gevşek/yayılmış yerleşme). Bu değişim doğal mı yoksa insan eliyle mi yapıldı?
Practice More
Karadeniz'deki dağınık yerleşme ile GAP sonrası Güneydoğu'daki yayılma arasındaki 'farklı neden-benzer sonuç' ilişkisini detaylıca inceleyin.
Estimated Time:2m 0s