Question

Difficulty: Very hardTürkiye'de Bitki Örtüsü: Ormanlar

Türkiye'de birbirine uzak üç farklı dağlık kütle üzerinde yapılan bir fitocoğrafya araştırmasında, yamaca bağlı bitki örtüsü kuşakları hakkında şu bulgular elde edilmiştir:

* I. Kütle (Kuzeye dönük yamaç): Orman örtüsü deniz seviyesinden başlamakta; yükseldikçe kayın ve gürgenin yerini ladin ve sarıçam almaktadır. Orman üst sınırı yaklaşık 2000 metredir.
* II. Kütle (Güneye dönük yamaç): Orman örtüsü yaklaşık 600 metreden başlamakta; alt kuşakta kızılçam, üst kuşakta ise saf sedir ve Toros göknarı görülmektedir. Orman üst sınırı 2400 metredir.
* III. Kütle (Güneye dönük yamaç): Orman örtüsü 1200 metreden başlamakta; büyük oranda sarıçam ve meşelerden oluşan bu kuşağın üst sınırı 2800 metrelere kadar çıkmaktadır.

Bu araştırma sahaları ve orman formasyonunun dağılış özellikleriyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi kesinlikle yanlıştır?

  1. A
    I. kütlede ormanların deniz seviyesinden başlaması bölgenin nem ve yağış miktarının yüksek olmasıyla, orman üst sınırının II. kütleden daha alçak olması ise enlem faktörüyle açıklanır.
  2. B
    II. kütlede orman formasyonunun altında kalan 0-600 metre aralığındaki kuşakta maki formasyonu hâkim iken, III. kütlenin alt yükselti basamaklarında antropojen bozkır veya doğal step örtüsü hâkimdir.
  3. III. kütlede orman alt sınırının I ve II. kütlelerden çok daha yüksekte başlamasının temel nedeni, bu kütlenin matematik (mutlak) konumuna bağlı olarak yıllık sıcaklık ortalamalarının düşük olmasıdır.Answer
  4. D
    III. kütlenin bulunduğu yörede orman üst sınırının diğerlerinden yüksek olması, yöredeki şiddetli karasallık ve devasa dağ kütlelerinin yazın aşırı ısınması (kütle etkisi) ile yakından ilgilidir.
  5. E
    II. kütlede yayılış gösteren ağaç türlerinin yaz kuraklığına karşı fizyolojik adaptasyonları yüksek iken, I. kütledeki hâkim türlerin düzenli nem isteği fazladır.

Answer

III. kütlede orman alt sınırının yüksek olmasının mutlak konuma bağlı düşük sıcaklıklarla açıklandığı ifade kesinlikle yanlıştır; alt sınırı belirleyen ana faktör yağış azlığıdır (kuraklık).
Orman alt sınırını belirleyen temel faktör sıcaklık değil, nemlilik ve yağış miktarıdır. Bir bölgede ormanlar deniz seviyesinden değil de örneğin 1200 metreden başlıyorsa, bunun nedeni deniz seviyesine yakın alt kesimlerde ağaç yetişmesini engelleyen ciddi bir kuraklık (nem azlığı/step iklimi) olmasıdır. Dahası, matematik konum gereği bölgede genel sıcaklığın düşük olması orman alt sınırını yükseltmez; aksine soğuk hava ağaç yetişmesini zorlaştırarak orman üst sınırını deniz seviyesine doğru aşağı çeker. Dolayısıyla bu yöndeki çıkarım coğrafyanın temel prensiplerini ihlal eder.

Step-by-Step Solution

1
Orman alt sınırını belirleyen temel faktörü analiz et.
Ormanların yetişmeye başladığı alt sınırı belirleyen temel faktör nemlilik ve yağış miktarıdır. İklim nemli ve yağışlı ise orman 0 metreden (örneğin Karadeniz) başlar, iklim kurak ise ağaç yetişebilmek için daha yüksek ve yağışlı alanlara ihtiyaç duyar (örneğin İç Anadolu).
Bir bölgede ağaç örtüsünün gelişebilmesi için topraktaki asgari su (yağış) miktarının karşılanması gereklidir.
2
Orman üst sınırını belirleyen temel faktörü analiz et.
Orman üst sınırını (ağaçların yetişebildiği maksimum yükseltiyi) belirleyen temel faktör ise sıcaklıktır. Ekvatordan kutuplara gidildikçe (enlem etkisi) sıcaklık azaldığı için orman üst sınırı deniz seviyesine yaklaşır.
Yüksek rakımlarda sıcaklık, ağaçların fizyolojik faaliyetlerini ve büyümesini sürdüremeyeceği kadar düşer.
3
Seçeneklerdeki ifadeleri bu coğrafi yasalarla karşılaştırarak yanlış çıkarımı tespit et.
Yanlış olan seçenekte, orman alt sınırının yüksek olması 'matematik konuma bağlı düşük sıcaklık' ile açıklanmıştır. Oysa sıcaklığın düşük olması alt sınırı yükseltmez; tam tersine bitki yetişme enerjisini azaltacağı için üst sınırı aşağı çeker.
Bu çeldirici ifadede matematik konum ve sıcaklık ilişkisi yanlış kurgulanmış ve orman alt/üst sınır faktörleri ters yüz edilmiştir.

Key Concept

Orman Alt ve Üst Sınırını Belirleyen Temel Faktörler (Nem ve Sıcaklık İlişkisi)

Hints

1
Bir yörede bitki örtüsünün (orman) oluşabilmesi için öncelikle neyin yeterli olması gerekir? Toprakta ağacı besleyecek sıcaklık mı, yoksa su (yağış) mu?
2
Orman üst sınırını belirleyen temel faktör (sıcaklık) ile orman alt sınırını belirleyen temel faktörü (nemlilik) kavramsal olarak birbirine karıştırmamalısınız.
3
İklimin çok soğuk olması ormanların daha yükseklerde yetişmesini sağlamaz; tam tersine ağaçların yaşam sınırını aşağıya (deniz seviyesine doğru) çeker. Alt sınırın yüksek olması her zaman alt kısımlardaki kuraklıkla ilgilidir.

Practice More

Karadeniz ve Akdeniz bölgelerindeki dağ sıralarında bakı etkisinin kuzey ve güney yamaçlardaki bitki örtüsüne yansımalarını inceleyen sorular çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:2m 30s
Rate this question