Rüzgârların yer şekillerini aşındırma ve biriktirme yoluyla şekillendirme gücü; rüzgârın h… — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür

Rüzgârların yer şekillerini aşındırma ve biriktirme yoluyla şekillendirme gücü; rüzgârın hızına ( $V$ ), zemindeki malzemenin kuruluğuna ( $k$ ) ve bitki örtüsünün yoğunluğuna ( $b$ ) bağlı olarak değişir. Bu değişkenler arasındaki ilişki kabaca $Güç \propto \frac{V \cdot k}{b}$ şeklinde ifade edilebilir.

Türkiye'nin coğrafi özellikleri ve rüzgâr şekillerinin dağılışı dikkate alındığında, yukarıdaki değişkenler ve bu dış kuvvetin etkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A
Rüzgârın taşıdığı kuars taneciklerinin kayacın dirençsiz kısımlarına çarparak onları oyması (abrazyon) süreci, Türkiye'de $b$ faktörünün (bitki örtüsü) en zayıf olduğu İç Anadolu platolarında yaygındır.
B
Güneydoğu Anadolu'da rüzgâr erozyonunun şiddetli olması, hem rüzgâr hızının yüksekliği hem de yaz aylarında $k$ (kuruluk) değişkeninin ekstrem değerlere ulaşmasıyla doğrudan ilişkilidir.
C
Mantarkaya ve şahit kaya gibi aşınım şekillerinin oluşumunda, rüzgârın taşıdığı tanelerin ağırlığı nedeniyle zeminden itibaren ilk $1-2$ metrede daha şiddetli aşındırma yapması temel etkendir.
Hilal şeklindeki kumullar olan barkanlar ile rüzgârın taşıdığı ince tozların birikmesiyle oluşan lösler; rüzgâr hızının ( $V$ ) en yüksek olduğu dağ zirvelerinde ve rüzgâra karşı dik olan yamaçlarda en belirgin şekilde oluşur.Answer
E
Türkiye'de kıyı kumullarının (plaj kumulları) oluşumunda, hem rüzgârların taşıma gücü hem de dalga ve akıntıların kıyıya sürekli yeni malzeme getirmesi 'ortak bir dış kuvvet etkileşimi' sunar.

Answer

Rüzgâr biriktirme şekilleri olan kumul ve löslerin dağ zirvelerinde değil, hızın azaldığı düzlüklerde oluştuğunu belirten ifade yanlıştır.

Doğru cevap olan ifade rüzgâr biriktirme şekillerinin oluşum mantığıyla çelişmektedir. Barkan (hilal şekilli kumul) ve lös (rüzgârın taşıdığı verimli tozlar) gibi şekiller, rüzgârın enerjisinin tükendiği ve taşıdığı yükü bıraktığı sahalarda oluşur. Dağ zirveleri rüzgâr hızının en yüksek olduğu yerler olduğu için buralarda biriktirme değil, şiddetli aşındırma ve süpürme (deflasyon) beklenir.

Step-by-Step Solution

Rüzgârın şekillendirme mekanizmasını analiz et.

Rüzgâr hızı (

V

) arttıkça aşındırma gücü artar; hız azaldığında ise biriktirme başlar.

Biriktirme sürecinin gerçekleşmesi için taşıyıcı gücün (hızın) materyalleri taşıyamayacak seviyeye düşmesi gerekir.

Yer şekillerinin rüzgâr hızı üzerindeki etkisini değerlendir.

Dağ zirveleri ve dik yamaçlar rüzgârın önünde bir engel bulunmadığında hızın en yüksek olduğu (aerodinamik sıkışma nedeniyle) alanlardır.

Yüksek alanlarda sürtünme azaldığı ve rüzgâr koridorları oluştuğu için hız genellikle artar.

Biriktirme şekillerinin (Barkan, Lös) dağılışını kontrol et.

Türkiye'de bu şekiller Karapınar (Konya), Iğdır Ovası ve Güneydoğu Anadolu'nun güneyi gibi alçak ve düz alanlarda yoğunlaşmıştır.

Düzlükler ve havza tabanları rüzgârın hız kestiği ve yükünü bıraktığı ideal biriktirme sahalarıdır.

Key Concept

Rüzgâr Biriktirme Şartları

Hints

Bir dış kuvvetin biriktirme yapabilmesi için hızının artması mı yoksa azalması mı gerektiğini hatırlayın.

Dağ zirveleri ve dik yamaçlar rüzgârın geçiş yolları üzerinde olduğu için genellikle rüzgârın en şiddetli estiği yerlerdir.

Türkiye'de kumul ve lös gibi birikimler dağlık alanlardan ziyade, rüzgârın hız kestiği Konya-Karapınar gibi düzlüklerde ve basenlerde görülür.

Practice More

Rüzgâr erozyonunu önlemek için yapılan ağaçlandırma çalışmalarının rüzgârın hızı ve yerle teması üzerindeki etkisini araştırabilirsiniz.

Alternative Method

Mantıksal eleme yöntemi: Seçeneklerdeki kavramları 'Aşındırma' ve 'Biriktirme' olarak ikiye ayırın. 'Hızın en yüksek olduğu yer' ile 'Biriktirme şekli' arasındaki tutarsızlığı bulun.

Estimated Time:2m 0s

Question

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Topics

More questions from this topic