Question

Difficulty: Very hardTürkiye'de Nem ve Yağış

Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde yer alan K, L ve M gözlem istasyonlarının yağış oluşum mekanizmaları üzerine yapılan bir klimatoloji araştırmasında şu veriler elde edilmiştir:

K İstasyonu: Yılın en yağışlı dönemi kış mevsimi olup, bu yağışlar genellikle sıcak ve soğuk karakterli farklı hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında meydana gelmektedir.
L İstasyonu: Yağışların büyük bir kısmı ilkbahar sonu ve yaz başlarında, yeryüzünün hızlı ısınmasına bağlı olarak dikey yönde yükselen havanın soğuması sonucunda gerçekleşmektedir.
M İstasyonu: Yıl boyunca yağışlı olmakla birlikte en fazla yağış sonbaharda düşmektedir. Hâkim rüzgârların taşıdığı nemli havanın, dağ sıraları boyunca yükselerek soğuması bu yağışların temel nedenidir.

Bu istasyonların temsil ettiği kıyı ve iç kesimlerdeki nem ve yağış dinamikleri dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

  1. A
    K istasyonunda kış aylarında etkili olan cephe yağışlarının temel nedeni Türkiye'nin matematik konumu iken, L ve M istasyonlarındaki yağış oluşumlarında yer şekilleri ve karasallık gibi özel konum şartları belirleyicidir.
  2. B
    M istasyonunda yamaç yağışlarının (orografik) görülmesinde etkili olan dağların uzanış doğrultusu, kıyı ile iç kesimler arasındaki mutlak nem miktarının belirgin şekilde farklılaşmasına zemin hazırlar.
  3. L istasyonunda konveksiyonel yağışların görüldüğü ilkbahar sonu döneminde havanın giderek ısınması, o yöredeki havanın neme doyma kapasitesini (maksimum nem) düşürdüğü için bağıl nem hızla %100'e ulaşır.Answer
  4. D
    K istasyonunda kış aylarında sıcaklık bakımından farklı hava kütlelerinin karşılaşması yağış oluştururken, L istasyonunun bulunduğu iç kesimlerde kışın mutlak nem azlığı ve alçalıcı hava hareketleri yağış oluşumunu sınırlar.
  5. E
    M istasyonunda yıl boyunca denizel etkiler bağıl nemi yüksek tutarken, L ve K istasyonlarında yaz aylarında sıcaklık artışına bağlı olarak maksimum nemin büyümesi yaz kuraklığını belirginleştirir.

Answer

Havanın ısınmasının maksimum nemi düşürdüğünü iddia eden seçenektir. Isınan havanın neme doyma kapasitesi (maksimum nem) azalmaz, aksine artar.
Isınan havanın nem taşıma kapasitesi (maksimum nemi) kesinlikle düşmez, aksine sıcaklık ile maksimum nem doğru orantılı olduğu için artar. L istasyonunda (iç kesimler) ilkbahar aylarında konveksiyonel (kırkikindi) yağışların görülmesinin sebebi; ısınan yeryüzüne temas eden havanın genleşip hafifleyerek dikey yönde hızla yükselmesi ve bu yükselme sonucunda üst katmanlarda soğumasıdır. Soğuma gerçekleştiğinde havanın taşıma kapasitesi daralır ve bağıl nem %100'ü aşarak yağış başlar. İlgili yanlış seçenek, fizik kurallarına aykırı bir nedensellik kurmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Verilen istasyonların tanımlarından hangi yağış tiplerini ve muhtemel bölgeleri temsil ettiklerini belirle.
K İstasyonu cephe yağışlarını (Akdeniz/Ege), L İstasyonu konveksiyonel yağışları (İç/Doğu Anadolu), M İstasyonu ise yamaç/orografik yağışları (Karadeniz) temsil etmektedir.
Seçeneklerdeki iddiaları coğrafi bölgelerin nem ve konum özellikleriyle eşleştirebilmek için bu tespit şarttır.
2
Matematik ve özel konum etkilerini değerlendiren ifadeyi analiz et.
Cephe yağışları (K) Türkiye'nin orta kuşakta bulunmasının (matematik konum) sonucuyken, konveksiyonel ve yamaç yağışları yükselti ve denizelliğe (özel konum) bağlıdır. İlgili ifade doğrudur.
Yağış tiplerinin temel ortaya çıkış sebeplerinin konumla ilişkisi sorgulanmaktadır.
3
Sıcaklık ile maksimum nem (havanın nem taşıma kapasitesi) arasındaki fiziksel ilişkiyi test eden ifadeyi analiz et.
Bir yörede havanın ısınması, o havanın hacmini genişleteceği için nem taşıma kapasitesini (maksimum nem) artırır. Oysa ilgili ifadede ısınmanın maksimum nemi düşürdüğü iddia edilmektedir.
Konveksiyonel yağışların oluşum mantığını tam kavramak, yüzeydeki ısınma ile yükselen havanın soğuması arasındaki farkı bilmeyi gerektirir.
4
Diğer seçeneklerdeki kış kuraklığı ve yaz kuraklığı mekanizmalarını doğrula.
İç kesimlerde kışın yüksek basınç ve mutlak nem eksikliğinin yağışı engellediği; yazın ise kıyı Ege/Akdeniz ve iç kesimlerde sıcaklık artışıyla düşen bağıl nemin kuraklık getirdiği bilgileri doğrudur.
Yanlış olan ifadeyi kesinleştirmek için diğer seçeneklerin bilimsel doğruluğu teyit edilmelidir.

Key Concept

Nem Türleri Arasındaki İlişkiler ve Yağış Oluşum Mekanizmaları

Hints

1
Öncelikle gözlem istasyonlarının temsil ettiği bölgeleri ve yağış tiplerini eşleştirin: Farklı hava kütlelerinin karşılaşması (Cephe), Isınan havanın dikey yükselmesi (Konveksiyonel), Dağ yamacı boyunca yükselme (Yamaç).
2
Bir yörede sıcaklık arttığında (ısınma gerçekleştiğinde), o yöredeki havanın nem taşıma kapasitesi (Maksimum Nem) artar mı yoksa azalır mı? Bu fiziksel kuralı hatırlayın.
3
Doğru cevabı bulmak için konveksiyonel yağışları açıklayan cümleye dikkatli bakın. Havanın neme doyma kapasitesi ısınmayla azalmaz, soğumayla azalır. Isınan hava sadece dikey yönde harekete geçer.

Practice More

Karadeniz, Akdeniz ve İç Anadolu bölgelerinin yıllık sıcaklık ve yağış grafiklerini inceleyerek en yağışlı mevsimlerini yağış oluşum mekanizmalarıyla eşleştiriniz.

Alternative Method

Nem formülünü hatırlamak: Bağıl Nem = (Mutlak Nem / Maksimum Nem) x 100. Sıcaklık artarsa Maksimum Nem (payda) artar, dolayısıyla bağıl nem düşer. Yüzeyin ısınmasının doğrudan bağıl nemi %100'e getirmesi matematiksel olarak imkansızdır, havanın yükselip soğuması gerekir.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question