Türkiye'de karst topoğrafyası; Batı Toroslar'da kireç taşı (kalker), İç Anadolu'da (Sivas, Erzincan, Çankırı çevresi) ise alçı taşı (jips) ve kaya tuzu üzerinde gelişmiştir. Batı Toroslar'da polye, obruk ve devasa mağara sistemleri gibi çok büyük boyutlu yer şekilleri oluşurken, Sivas çevresindeki jips karstında oluşan şekillerin genellikle daha küçük ölçekli (mikro karst) kaldığı ve yer şekillerinin daha dayanıksız (kısa ömürlü) olduğu gözlenmektedir.
Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- Alçı taşının (jips) kimyasal çözünme hızının kireç taşına göre çok daha yüksek olması ve oluşan şekillerin büyümeden hızla deforme olmasıAnswer
- BBatı Toroslar’daki karstik alanların daha yüksek enlemlerde yer alması nedeniyle mekanik ufalanmanın daha şiddetli olması
- CSivas ve çevresinde yıllık yağış miktarının Akdeniz Bölgesi'ne göre çok daha fazla olması ve aşırı erimeye bağlı şekil kaybı yaşanması
- DKireç taşının (kalker) sadece III. Jeolojik Zaman'da, alçı taşının (jips) ise sadece I. Jeolojik Zaman'da oluşmuş olması
- EToroslar'daki karstik şekillerin gelişiminde sadece yüzey sularının, Sivas çevresinde ise sadece yer altı sularının etkili olması
Answer
Alçı taşının (jips) kimyasal çözünme hızının kireç taşına göre çok daha yüksek olması nedeniyle oluşan şekillerin büyümeden hızla deforme olması
Doğru cevap, alçı taşının kimyasal doğasından kaynaklanan yüksek çözünürlük özelliğidir. Kireç taşı () çözünmek için asidik (karbondioksitli) suya ihtiyaç duyarken, alçı taşı () saf suyla bile çok hızlı tepkimeye girer. Bu durum, jips bölgelerinde şekillerin çok hızlı oluşmasına ancak dayanıklılıkları düşük olduğu için büyük ve kalıcı formlara (büyük polyeler veya uzun mağara sistemleri) dönüşemeden yok olmasına yol açar. Bu yüzden Sivas çevresinde daha küçük (mikro) karstik şekiller baskındır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Karstlaşmada Litoloji ve Çözünme Hızı İlişkisi
Hints
1
Farklı kayaçların suyla temas ettiğinde erime hızlarını düşünün.
2
Alçı taşı (jips) kireç taşına (kalker) göre çok daha yumuşak ve suda çok daha hızlı çözünen bir kayaçtır.
3
Bir yer şeklinin devasa boyutlara ulaşması için binlerce yıl boyunca aşınmaya karşı belli bir direnç göstermesi gerekir; jips o kadar hızlı erir ki yapılar büyümeden çöker.
Practice More
Karstik kaynakların (voklüz) debi rejimlerinin neden düzensiz olduğunu araştırabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s