Türk idari teşkilat yapısında 'idarenin bütünlüğü' ilkesini sağlamak amacıyla hiyerarşi ve idari vesayet denetimleri öngörülmüştür. Bu iki denetim türü arasındaki sınır, özellikle yerinden yönetim kuruluşlarının özerkliği ile merkezin denetim yetkisi arasındaki dengede ortaya çıkmaktadır.
Buna göre, bir üst makamın denetlediği işlem üzerinde sahip olduğu aşağıdaki yetkilerden hangisi, hiyerarşi ilişkisinde mevcut olmasına rağmen idari vesayet denetiminde yerinden yönetim kuruluşunun kamu tüzel kişiliğini ve özerkliğini korumak amacıyla kural olarak yasaklanmıştır?
- AAlt makamın işlemini yerindelik (hizmetin gereklerine uygunluk) açısından denetlemek
- BHukuka aykırı olduğu düşünülen işlemin iptali için idari yargı mercilerine başvurmak
- CDenetlenen birimin harcamalarını ve bütçe uygulamalarını kanunlar çerçevesinde teftiş etmek
- Alt makamın yerine geçerek doğrudan doğruya işlem tesis etmek veya mevcut işlemi değiştirerek (tashih) onamakAnswer
- EKanunda öngörülen süreler dahilinde işlemin yürürlüğe girmesini geciktirmek veya onaylamamak
Answer
Hiyerarşik üstün sahip olduğu ancak idari vesayet makamının sahip olmadığı yetki, 'ikame yetkisi' (yerine geçme) ve 'tashih yetkisi' (değiştirerek onama) olarak tanımlanan yetkilerdir.
Hiyerarşi, aynı kamu tüzel kişiliği (örneğin Devlet Tüzel Kişiliği) içindeki dikey bir ilişkidir. Bu ilişkide üst, astın işlemini hukuka aykırılık veya yerindelik gerekçesiyle iptal edebilir, değiştirebilir (tashih) veya bizzat astın yerine geçerek işlem tesis edebilir (ikame). Buna karşılık idari vesayet, merkezi idare ile ayrı bir kamu tüzel kişiliğine ve özerkliğe sahip olan yerinden yönetim kuruluşları (Belediyeler, köyler, meslek kuruluşları vb.) arasındaki denetimdir. Yerinden yönetim kuruluşlarının özerkliğini korumak amacıyla, vesayet makamının bu kuruluşların iradesinin yerine geçerek karar alması (ikame) veya kararı değiştirerek onaması (tashih) kural olarak yasaklanmıştır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
İdari Vesayet ve Hiyerarşi Farkı (İkame ve Tashih Yasağı)
Hints
1
Hiyerarşi aynı evin içindeki oda kapıları gibidir; idari vesayet ise farklı evlerin (tüzel kişiliklerin) kapıları arasındaki ilişkidir.
2
Bir belediyenin (ayrı tüzel kişilik) aldığı kararı Vali (merkezi idare) beğenmezse, belediye başkanı yerine geçip imza atabilir mi?
3
Hiyerarşi makamı 'emreder, değiştirir, iptal eder, yerine geçer'. Vesayet makamı 'izler, durdurur, onar, dava açar' ama kural olarak 'değiştirmez ve yerine geçmez'.
Practice More
İl özel idaresi ve belediyeler üzerindeki vali denetiminin hukuki niteliği arasındaki farkları inceleyerek kavramı pekiştirebilirsiniz.
Alternative Method
Tüzel kişilik analizi yapın. Eğer denetleyen ve denetlenen aynı tüzel kişilikteyse (Örn: Bakan-Müsteşar) hiyerarşidir ve yetki geniştir. Farklı tüzel kişiliklerdeyse (Örn: Bakan-Belediye) vesayettir ve yetki sınırlıdır.
Estimated Time:1m 30s