Question

Difficulty: Very hardTürkiye'de Nüfusun Yapısal Özellikleri

Türkiye'de uygulanan kalkınma politikaları ve mekânsal sosyoekonomik farklılıklar, illerin demografik yapılarında belirgin ayrımlara yol açmaktadır. Yapılan bir demografik analizde, K ve L illerine ait şu bulgulara ulaşılmıştır:

• K ilinde: Toplam nüfus içinde 65 yaş ve üzeri nüfus oranının Türkiye ortalamasının çok üzerinde olduğu, kadın nüfus oranının erkek nüfus oranından belirgin şekilde fazla olduğu ve tarımsal nüfus yoğunluğunun aritmetik nüfus yoğunluğuna göre oldukça yüksek olduğu tespit edilmiştir.
• L ilinde: Ortanca yaşın Türkiye ortalamasından düşük olduğu, ikincil ve üçüncül ekonomik faaliyet kollarında çalışanların oranının hızla arttığı ve çalışma çağındaki nüfus oranının bağımlı nüfusa göre daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir.

Bu araştırma bulgularına dayanarak, K ve L illerinin nüfus yapısı ve yerleşme özellikleri ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesin olarak doğrudur?

  1. K ilindeki yapısal özellikler, net göç hızının negatif olduğuna ve çalışma çağındaki erkek nüfusun yöre dışına çıktığına işaret ederken; L ilinin yaş ve sektörel yapısı, bölgenin aktif nüfus oranının yüksekliğine bağlı olarak demografik fırsat penceresinden yararlanma potansiyeli taşıdığını göstermektedir.Answer
  2. B
    K ilinde aritmetik nüfus yoğunluğunun düşük olması yüzölçümünün küçüklüğünden kaynaklanırken, tarımsal nüfus yoğunluğunun yüksek olması bölgedeki geniş ve verimli tarım arazilerinin varlığıyla açıklanır.
  3. C
    K ilinden L iline doğru gerçekleşmesi muhtemel göç hareketlerinde; K ilindeki tarım alanlarının mirasla parçalanması çekici bir faktör iken, L ilindeki gelişmiş eğitim ve sağlık olanakları itici bir faktör olarak rol oynamaktadır.
  4. D
    L ilinde ikincil ve üçüncül sektörlerin gelişmesiyle artan nüfus, bölgedeki yayla ve oba gibi kalıcı köy altı yerleşmelerinin hızla mahalle statüsü kazanarak kentsel alanlara entegre olmasına zemin hazırlamıştır.
  5. E
    L ilinde ikincil faaliyet kollarında çalışanların oranının hızla artması, sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçiminde her zaman hammaddeye yakınlık ilkesinin gözetilmesi zorunluluğunun doğrudan bir sonucudur.

Answer

K ilinin göç verdiğini ve L ilinin demografik fırsat penceresinden yararlandığını belirten ifade kesinlikle doğrudur.
Verilen bilgilerden K ilinin aşırı göç verdiği net bir şekilde görülmektedir. Göç edenlerin çoğunlukla genç erkekler olması, geride yaşlı ve kadın nüfus oranının yüksek kalmasına neden olmuştur (Negatif net göç hızı). L ilinde ise genç ve aktif nüfusun fazla olması (düşük ortanca yaş), sanayi ve hizmet sektörlerindeki iş gücü potansiyelini artırmaktadır. Çalışma çağındaki nüfusun en yüksek oranda olduğu bu durum 'demografik fırsat penceresi' olarak tanımlanır. Dolayısıyla bu iki sentezi içeren seçenek kesin olarak doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
K ilinin demografik özelliklerini (yaşlı nüfusun ve kadın nüfusun fazla olması) analiz et.
Çalışma çağındaki erkek nüfusun bölgeden ayrıldığı, yani K ilinin dışarıya göç verdiği ve net göç hızının negatif olduğu sonucuna varılır.
Göç hareketlerine en çok çalışma çağındaki erkek nüfus katılır; geride yaşlılar ve kadınlar kalır.
2
K ilindeki tarımsal nüfus yoğunluğunun yüksek olmasının nedenini tespit et.
Tarım arazilerinin dar ve engebeli olması tarımsal yoğunluğu artırır (örn. Doğu Karadeniz), bu da göçü tetikleyen itici bir faktördür.
Nüfus yoğunluğu türleri arasındaki matematiksel ilişki, arazinin topografik yapısı hakkında bilgi verir.
3
L ilinin sektörel ve yaş yapısını analiz et.
İkincil (sanayi) ve üçüncül (hizmet) sektörlerin artması ve ortanca yaşın düşük olması, bölgenin genç ve aktif nüfus göçü aldığını gösterir.
Gelişen sektörler iş gücüne ihtiyaç duyar ve çevre illerden çalışma çağındaki nüfusu (çekici faktörlerle) kendine çeker.
4
L ili için 'çalışma çağındaki nüfus oranının bağımlı nüfusa göre daha yüksek olması' bulgusunu değerlendir.
Bu durumun demografik literatürdeki karşılığı 'demografik fırsat penceresi'dir.
Üreten nüfusun tüketen nüfustan fazla olması ekonomik kalkınma için önemli bir fırsattır.

Key Concept

Nüfusun Yapısal Özellikleri ve Demografik Fırsat Penceresi

Hints

1
Bir ilde kadın nüfus oranı erkeklerden fazlaysa ve yaşlı nüfus çoksa, o ildeki çalışma çağındaki genç erkeklerin nereye gitmiş olabileceğini düşünün.
2
İkincil faaliyetlerin (sanayi) geliştiği bir ilin ortanca yaşının düşmesi, bölgenin genç iş gücü göçü aldığını kanıtlar. Bu durum ekonomik bir 'fırsat' olarak adlandırılır.
3
Yanlış seçeneklerdeki kavram hatalarına dikkat edin: Yayla 'geçici' bir yerleşmedir; mirasla toprak bölünmesi 'itici' faktördür; tarımsal nüfus yoğunluğu arazinin 'dar ve engebeli' olduğu yerlerde yüksektir.

Practice More

Demografik dönüşüm teorisindeki aşamaların Türkiye'nin farklı bölgelerine nasıl uygulandığını ve demografik fırsat penceresinin kapanma sürecini inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Sektörlerin demografik yansımalarını eşleştirerek de soru çözülebilir: Birincil sektör (Tarım) hakimse genellikle göç veren, ortanca yaşı yükselen ve tarımsal yoğunluğu (eğer engebeliyse) artan bir il profili ortaya çıkar.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question