Question

Difficulty: Very hardTürkiye'de İklimi Etkileyen Faktörler

Türkiye’de iklim elemanlarının dağılışı ve buna bağlı olarak şekillenen bitki örtüsünün yetişme sınırları üzerinde mutlak ve göreceli konum faktörleri karmaşık bir etkileşim içerisindedir. Normal şartlarda, enlem-sıcaklık ilişkisine bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara gidildikçe orman üst sınırının (ağaç yetişebilen en yüksek seviye) deniz seviyesine yaklaşması beklenir. Türkiye'de de bu kurala uygun olarak Akdeniz kıyılarındaki orman üst sınırının Karadeniz kıyılarına göre daha yüksek olduğu görülür. Ancak Türkiye genelinde orman üst sınırının en yüksek olduğu saha, yaklaşık 28002800 metre ile Doğu Anadolu’nun doğusudur (Erzurum-Kars çevresi). Bu sınır, enlem olarak daha güneyde yer alan Akdeniz Bölgesi'nde bile yaklaşık 25002500 metre civarındadır.

Doğu Anadolu’nun doğusunda orman üst sınırının, Türkiye’nin en güneyinde yer alan Akdeniz kıyılarından bile daha yüksek olması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

  1. Şiddetli karasallığa bağlı olarak yaz sıcaklıklarının yüksek seviyelere ulaşmasıAnswer
  2. B
    Dağların uzanış doğrultusunun denizel etkilerin iç kesimlere girmesini kolaylaştırması
  3. C
    Bakı etkisinin kuzey yamaçlarda kış sıcaklıklarını enlem etkisinden daha fazla artırması
  4. D
    Kış mevsiminde Sibirya Yüksek Basıncı'nın etkisiyle karın toprakta kalma süresinin uzaması
  5. E
    Bölgedeki volkanik arazilerin mineral bakımından zengin olmasının vejetasyon süresini uzatması

Answer

Doğu Anadolu'nun doğusunda orman üst sınırının en yüksek olmasının temel nedeni, şiddetli karasallığa bağlı olarak yaz sıcaklıklarının yüksek seyretmesidir.
Türkiye'de orman üst sınırı normalde enlem etkisiyle güneyden kuzeye azalır. Ancak Doğu Anadolu'nun doğusunda (Erzurum-Kars) karasallığın şiddetli olması, yaz mevsiminde havanın çok fazla ısınmasına neden olur. Ağaç yetişmesi için gereken kritik sıcaklık eşiği, bu yüksek yaz sıcaklıkları sayesinde çok yüksek rakımlarda bile aşılabilir. Bu nedenle Erzurum-Kars çevresinde ormanlar 28002800 metreye kadar çıkarken, Akdeniz'de bu sınır 25002500 metrede kalır.

Step-by-Step Solution

1
Kavram Analizi
Orman üst sınırının neye göre belirlendiğini tanımla.
Orman üst sınırı, ağaçların metabolik faaliyetlerini sürdürebilmesi için gerekli olan 'en sıcak ay' sıcaklığına (yaklaşık 10C10^{\circ}C izotermi) bağlıdır.
2
Enlem Etkisi Değerlendirmesi
Akdeniz'in enlem nedeniyle en yüksek sınıra sahip olması gerektiğini belirle.
Normalde sıcaklık enlemle azaldığı için en güneydeki Akdeniz'de orman sınırı en yüksek olmalıdır.
3
Özel Konum (Karasallık) Analizi
Doğu Anadolu'daki anomaliyi açıkla.
Doğu Anadolu'da denizden uzaklık ve yükselti nedeniyle karasallık şiddetlidir. Karasal bölgeler yazın nemli bölgelere göre çok daha fazla ısınır. Bu yüksek yaz ısınması, ormanların Akdeniz'den bile daha yüksek seviyelere çıkmasına olanak tanır.

Key Concept

Göreceli konumun (karasallık) mutlak konum (enlem) etkisini bitki kuşakları üzerinde baskılaması.
Rate this question