Türkiye’nin karstik topografyası üzerine yapılan araştırmalarda; yer şekillerinin gelişim hızı, boyutu ve bölgesel dağılışının hem litolojik özelliklerden hem de beşerî müdahalelerden etkilendiği saptanmıştır.
Bu bilgilere dayanarak Türkiye’deki karstik şekillerle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?
- Konya çevresindeki dikey yönlü derin boşluklar olan obrukların oluşumunda, bölgenin litolojik yapısının yanı sıra yer altı sularının aşırı kullanımı sonucu oluşan tavan çökmeleri de etkili olmaktadır.Answer
- BSivas ve Çankırı çevresinde jips (alçı taşı) üzerinde gelişen karstik şekiller, kireç taşı (kalker) üzerindeki şekillere göre çok daha dirençli oldukları için binlerce yıllık süreçte oldukça yavaş gelişim gösterirler.
- CTeke ve Taşeli platolarında yaygın olan polye ovaları, yalnızca saf kireç taşlarının kimyasal çözünmesiyle (karstlaşma) oluşmuş olup bu alanların genişlemesinde tektonik hareketlerin herhangi bir payı bulunmamaktadır.
- DKarstik birikim şekillerinden olan travertenler, sadece yer altı mağaralarında tavandan damlayan suların içindeki kalsiyum karbonatın buharlaşma yoluyla kristalleşmesi sonucu meydana gelir.
- ETürkiye'deki karstik mağara ve yer altı nehirleri istisnasız olarak sadece Akdeniz Bölgesi'ndeki kalkerli arazilerle sınırlı olup, jips ve kaya tuzu gibi diğer kayaçlar üzerinde mağara gelişimine rastlanmaz.
Answer
Konya çevresindeki obruk oluşumlarının hem litolojik yapı (doğal) hem de yer altı sularının aşırı kullanımı (beşerî) ile ilişkili olduğunu belirten seçenek doğrudur.
Konya çevresindeki obrukların oluşumu, karstik bir sürecin (yer altı boşluklarının çökmesi) modern dönemde yanlış su politikaları ve aşırı yer altı suyu çekimi ile hızlanmasının sonucudur. Bu durum, soruda belirtilen hem litolojik (kayaç yapısı) hem de beşerî (insan müdahalesi) etkilerin bir arada olduğunu en iyi örneklendiren çıkarımdır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Karstik Süreçler ve Litolojik-Beşerî Etkileşim
Hints
1
Karstlaşma sadece kireç taşı (kalker) üzerinde değil, jips ve kaya tuzu üzerinde de gerçekleşir.
2
Obruklar doğal çökmelerdir ancak günümüzde Konya'daki sayısal artışın arkasında yer altı sularının kontrolsüz kullanımı yatmaktadır.
3
Polye ve traverten gibi şekillerin hem yer üstü/yer altı ayrımına hem de oluşumlarındaki çoklu faktörlere (tektonizma vb.) dikkat edin.
Practice More
Karstik platolar olan Teke ve Taşeli'nin tarımsal potansiyeli ile karstik toprağın (terra-rossa) özelliklerini karşılaştırarak çalışabilirsiniz.
Estimated Time:1m 40s