Question

Difficulty: MediumAkarsu Şekilleri

Akarsuların yatağını dikey yönde aşındırarak daha önceki vadi tabanının yüksekte kalmasıyla oluşan basamaklı yer şekillerine seki (taraça) adı verilir. Türkiye’deki akarsu vadilerinde taraçaların oluşumunda ve yaygın olarak görülmesinde aşağıdakilerden hangisinin temel belirleyici olduğu söylenebilir?

  1. Anadolu Yarımadası’nın jeolojik süreçte epirojenez ile toptan yükselmesiAnswer
  2. B
    Akarsu rejimlerinin iklim koşullarına bağlı olarak düzensiz bir seyir izlemesi
  3. C
    Akarsu havzalarında kimyasal çözülmenin fiziksel çözülmeden daha etkili olması
  4. D
    Akarsuların döküldükleri kıyılarda gelgit genliğinin düşük olması
  5. E
    Dağların uzanış doğrultusunun kıyı derinliğini ve ulaşımdaki maliyetleri etkilemesi

Answer

Anadolu Yarımadası’nın jeolojik süreçte epirojenez ile toptan yükselmesi
Seki (taraça) oluşumu, akarsuyun biriktirme yaptığı vadi tabanını, deniz seviyesinin değişmesi veya karanın yükselmesi (epirojenez) sonucu yeniden aşındırmasıyla gerçekleşir. Türkiye, IV. Jeolojik Zaman'da toptan yükseldiği için akarsular yataklarını derinleştirmiş ve eski vadi tabanları basamaklar halinde yüksekte kalmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Seki (taraça) tanımını analiz etme
Sekinin hem aşındırma hem biriktirme sonucunda oluşan basamaklı bir yapı olduğu belirlendi.
Soru kökündeki basamaklı yapı kavramını anlamak için gereklidir.
2
Oluşum mekanizmasını inceleme
Bir akarsuyun seki oluşturabilmesi için yatağını yeniden kazmaya (gençleşmeye) başlaması gerektiği saptandı.
Vadi tabanının yüksekte kalması için akarsuyun dikey aşındırma gücünün artması gerekir.
3
Türkiye'nin jeolojik geçmişiyle bağ kurma
Türkiye'nin IV. Jeolojik Zaman'da epirojenik olarak yükselmesinin akarsuların denge profilinden uzaklaşmasına ve yataklarını derinleştirmesine neden olduğu sonucuna varıldı.
Türkiye'deki yaygın taraça varlığının temel tektonik nedenini açıklar.

Key Concept

Seki (Taraça) ve Epirojenez İlişkisi

Hints

1
Bu yer şekli hem aşındırma hem de biriktirme süreçlerini içerir.
2
Bir akarsuyun yatağını yeniden derinleştirmesi için arazinin yükselmesi gerekir.
3
Türkiye'nin genç oluşumlu bir ülke olması ve yakın zamanda toptan yükselmiş olması bu şekillerin yaygınlığını açıklar.

Practice More

Epirojenezin akarsu denge profili üzerindeki etkilerini tekrar ediniz.
Estimated Time:50s
Rate this question