Türkiye, orta kuşakta yer alan bir ülke olması sebebiyle buzulların yeryüzünü şekillendirici etkisi akarsulara oranla oldukça sınırlıdır. Ancak yüksek dağlık alanlarda hem Kuvaterner (4. Jeolojik Zaman) buzullaşmasına ait izlere hem de güncel buzullara rastlanmaktadır.
Buna göre, Türkiye'deki buzul şekilleri ve bunların dağılış özellikleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
- Türkiye'de kalıcı kar (toktağan kar) sınırı, Akdeniz'den Karadeniz'e doğru gidildikçe enlem etkisine bağlı olarak yükselmektedir.Answer
- BUludağ gibi güncel bir buzulun bulunmadığı dağlarda, geçmiş jeolojik dönemlerden kalma sirk göllerine ve buzul vadilerine rastlanabilmektedir.
- CBuzul biriktirme şekillerinden olan morenler (buzul taş), genellikle buzulun erimeye başladığı ve taşıma gücünün bittiği yükselti sınırlarında yoğunlaşır.
- DBuzul aşındırmasıyla oluşan hörgüç kayalar; sert kayaçların buzul kütlesi tarafından yontulup cilalanmasıyla oluşan, asimetrik görünümlü tepelerdir.
- ETürkiye'nin matematik konumu gereği buzullar hiçbir dönemde deniz seviyesine inmemiş, bu durum kıyılarımızda fiyort ve skayer tipi kıyıların oluşmasını engellemiştir.
Answer
Türkiye'de kalıcı kar sınırının güneyden kuzeye doğru gidildikçe yükseldiğini belirten ifade yanlıştır; çünkü enlem etkisiyle sıcaklık azaldığı için bu sınır kuzeye doğru alçalmaktadır.
Türkiye'de kalıcı kar sınırı matematik konuma (enleme) bağlı olarak değişir. Ekvator'a daha yakın olan Akdeniz bölgesinde hava daha sıcak olduğu için kalıcı karlar sadece çok yüksek zirvelerde ( m+) bulunabilir. Ancak kuzeye, Karadeniz'e doğru gidildikçe sıcaklık azaldığı için karlar daha düşük yükseltilerde ( m+) bile erimeden kalabilir. Bu durum, kalıcı kar sınırının güneyden kuzeye doğru alçaldığını gösterir. Seçeneklerde belirtilen 'yükselmektedir' ifadesi bu coğrafi gerçekle çelişmektedir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Kalıcı Kar Sınırı ve Enlem İlişkisi
Hints
1
Enlem ve sıcaklık arasındaki ters orantıyı hatırlayın. Soğuk yerlerde kar daha aşağılarda mı yoksa daha yukarılarda mı kalır?
2
Akdeniz'de bir dağa çıktığınızda mı yoksa Karadeniz'de bir dağa çıktığınızda mı kalıcı kara daha çabuk (daha düşük rakımda) ulaşırsınız?
3
Kalıcı kar sınırı, karın 'başlama' sınırıdır. Kuzeye gidildikçe hava soğuduğu için bu 'başlama' yüksekliği deniz seviyesine yaklaşır, yani sayısal olarak azalır.
Practice More
Türkiye'de güncel buzulların bulunduğu başlıca dağları (Ağrı, Cilo, Kaçkar, Erciyes, Bolkar, Aladağlar) harita üzerinde inceleyerek yükselti-enlem ilişkisini pekiştirebilirsiniz.
Alternative Method
Matematik konum sorularında 'Kalıcı Kar Sınırı', 'Orman Üst Sınırı', 'Tarım Üst Sınırı' ve 'Yerleşme Üst Sınırı' kavramlarının dördünün de enlemle (sıcaklıkla) doğru orantılı olduğunu; yani sıcak yerlerde (Güney) yüksek, soğuk yerlerde (Kuzey) alçak olduğunu unutmayın.
Estimated Time:1m 15s