Examkin

Question

Difficulty: HardRüzgar Şekilleri

Türkiye'de rüzgârların yer şekillendirici etkisinin (aşınım ve birikim) en fazla olduğu yerlerin başında İç Anadolu'daki Konya-Karapınar çevresi ile Doğu Anadolu'daki Iğdır Ovası gelmektedir. Bu alanlarda rüzgârın şekillendirme gücünün, Türkiye'deki diğer yarı kurak sahalara oranla daha şiddetli olmasında iklimsel faktörlerin yanı sıra yer yapısına dair özellikler de etkili olmuştur.

Buna göre, söz konusu sahalarda rüzgârın jeomorfolojik bir dış kuvvet olarak etkinliğini artıran temel litolojik faktör aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Yıllık buharlaşma miktarının belirgin şekilde yıllık toplam yağıştan fazla olması
  2. Eski göl tabanlarına ait gevşek dokulu ve ince boyutlu malzemenin (Neojen tortullarının) yaygın olmasıAnswer
  3. C
    Bölgenin çevresine göre alçakta kalan bir çanak (havza) özelliği taşıması
  4. D
    Hakim rüzgâr yönünün yer şekillerinin uzanış doğrultusuna paralel olması
  5. E
    Fiziksel ufalanmanın hızı nedeniyle yüzeyin bloklu ve dirençli kayalarla kaplı olması

Answer

Eski göl tabanlarına ait gevşek dokulu ve ince boyutlu malzemenin (Neojen tortullarının) yaygın olması
Doğru cevap olan ifade, rüzgârın taşıma ve aşındırma yapabilmesi için gerekli olan 'hazır ve gevşek malzeme' kaynağına vurgu yapmaktadır. Konya ve Iğdır gibi sahalar geçmiş jeolojik dönemlerde göl tabanı oldukları için yüzeylerinde rüzgârın kolayca süpürebileceği (deflasyon) ince unsurlu Neojen tortulları bulunur. Bu durum, bu bölgelerde rüzgâr şekillerinin neden diğer bölgelerden daha yoğun olduğunu açıklayan temel litolojik sebeptir.

Step-by-Step Solution

1
Sorudaki anahtar kavramı (litolojik faktör) belirle.
Soruda iklimden ziyade taş ve toprak yapısıyla ilgili olan sebep aranmaktadır.
Rüzgârın etkinliği için sadece rüzgârın esmesi yetmez, taşınacak malzemenin (sediman) özellikleri de kritiktir.
2
Konya-Karapınar ve Iğdır gibi alanların jeolojik geçmişini analiz et.
Bu alanlar Üçüncü Zaman'da (Neojen) geniş göl tabanlarıyken, zamanla kurumuş ve geriye gevşek tortullar bırakmıştır.
Göl tabanı tortulları genellikle kum, mil ve kil gibi ince boyutlu, rüzgârla kolayca hareket edebilen malzemelerden oluşur.
3
Çeldiricileri ele.
Buharlaşma (iklim), çanak yapısı (yer şekli) ve rüzgâr yönü (dinamik) faktörler elenerek doğrudan litolojik olan seçeneğe ulaşılır.
Litoloji, kayaların ve tabakaların fiziksel ve kimyasal özelliklerini ifade eder.

Key Concept

Rüzgâr Şekillenmesinde Litoloji ve Materyal Kaynağı İlişkisi

Hints

1
Soruda 'litolojik' ifadesine dikkat edin; bu terim kayaç yapısı ve materyal özellikleri ile ilgilidir.
2
Karapınar ve Iğdır gibi yerlerin ortak jeolojik geçmişini, yani eski göl tabanı olduklarını hatırlayın.
3
Rüzgârın bir yeri şekillendirebilmesi için orada kolayca uçurulabilecek kum ve mil gibi malzemelerin hazır bulunması gerekir.

Practice More

Konya-Karapınar çevresindeki kumulların (barkan benzeri yapılar) neden Türkiye'nin diğer bölgelerinde görülmediğini araştırabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Rüzgar Şekilleri

More questions from this topic