Türkiye'nin matematik (mutlak) konumu gereği, kuzey sektörlü rüzgârlar hava sıcaklığını düşürürken güney sektörlü rüzgârlar sıcaklığı yükseltir. Ancak yer şekillerinin uzanışı ve dağlık topografya gibi göreceli (özel) konum şartları, hava kütlelerinin dinamik özelliklerini değiştirerek bazı durumlarda bu genel kuralın dışına çıkılmasına neden olabilir.
Buna göre, aşağıdaki bölgesel hava hareketlerinden hangisi, Türkiye'de rüzgârların sıcaklık üzerindeki etkisinde enlem-sıcaklık ilişkisine (matematik konum kuralına) ters düşen duruma bir örnektir?
- Toros Dağları'nı aşarak Akdeniz kıyılarına doğru alçalan kuzeyli hava kütlelerinin, ulaştığı yörede sıcaklık değerlerini yükseltmesiAnswer
- BKış aylarında Balkanlar üzerinden Marmara'ya ulaşan Karayel'in, sıcaklıkları hızla düşürerek kar yağışına zemin hazırlaması
- CYaz aylarında Suriye üzerinden Güneydoğu Anadolu'ya sokulan Samyeli'nin (Keşişleme), havadaki nem açığını artırarak kuraklığı şiddetlendirmesi
- DYaz mevsiminde Doğu Avrupa'dan Ege Denizi'ne doğru esen Etezyen rüzgârlarının, kıyı kesimlerinde serinletici etki yapması
- EKışın Akdeniz üzerinden güneybatı yönlü esen Lodos'un, Ege ve Marmara kıyılarında ılımanlaştırıcı etki yaparak kış ılıklığı sağlaması
Answer
Toros Dağları'nı aşarak Akdeniz kıyılarına doğru alçalan kuzeyli hava kütlelerinin, ulaştığı yörede sıcaklık değerlerini yükseltmesini ifade eden seçenek doğru cevaptır.
Kuzey yarım kürede yer alan Türkiye'de kuzey yönlü rüzgârlar kural olarak hava sıcaklığını düşürür. Ancak İç Anadolu yönünden gelerek Toros Dağları'nı aşan ve Akdeniz kıyılarına inen kuzey sektörlü hava kütleleri, yamaç boyunca alçalırken sürtünmenin etkisiyle her 100 metrede 1°C ısınır. Dinamik kökenli bu Fön etkisi, havanın başlangıçtaki soğuk karakterini yok ederek kıyıda sıcaklığın artmasına sebep olur. Kuzeyden gelen bir hava akımının ulaştığı yeri ısıtması, enlem-sıcaklık ilişkisine tamamen ters düşen özel bir durumdur.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Rüzgarların sıcaklık üzerindeki etkisinde mutlak (enlem) ve göreceli (Fön etkisi/yer şekilleri) konum faktörlerinin çatışması.
Hints
1
Soru sizden enlem kuralına ters bir durum bulmanızı istiyor. Yani ya kuzeyden geldiği hâlde havayı ısıtan ya da güneyden geldiği hâlde havayı soğutan bir hava hareketini aramalısınız.
2
Kayıp Sakal şifresindeki rüzgârlar (Karayel, Lodos, Samyeli vb.) düz arazide veya denizde eserken enlem kuralına uyarlar. Özel konum şartlarının (dağların varlığı) devreye girdiği seçeneğe odaklanın.
3
Bir hava kütlesi dağ yamacından aşağı doğru alçalırken sürtünmeden dolayı ısınır (Fön etkisi). Torosları aşarak kuzeyden Akdeniz'e inen hava, Fön etkisi kazanarak enlem kuralının aksine ulaştığı yeri ısıtır.
Practice More
Doğu Karadeniz'de Rize ve çevresinde turunçgil tarımı yapılabilmesini sağlayan Fön rüzgârlarının oluşum mekanizmasını inceleyiniz.
Alternative Method
Tüm seçeneklerdeki rüzgârların yönlerini ve etkilerini bir tabloya yazın. Yönü kuzeyli olup etkisi 'ısıtıcı' olan veya yönü güneyli olup etkisi 'soğutucu' olan tek seçenek, doğru cevaptır.
Estimated Time:2m 0s